Η Gloria Steinem, η Αμερικανίδα δημοσιογράφος και εμβληματική μορφή του φεμινιστικού κινήματος που αφιέρωσε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή της στη διεκδίκηση περισσότερων δικαιωμάτων για τις γυναίκες, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 92 ετών.
Η Steinem "έφυγε ειρηνικά από το σπίτι της στη Νέα Υόρκη, έχοντας στο πλευρό της κάποιους από τους πολλούς ανθρώπους που την αγαπούσαν", αναφέρει ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στον λογαριασμό της στο Instagram.
"Τα σχεδόν 100 χρόνια της Gloria στη Γη ήταν χρόνια γεμάτα ζωή και μέχρι το τέλος συνέχισε να εργάζεται για την ισότητα", αναφέρεται χαρακτηριστικά. "Το μεγαλύτερο χάρισμά της ήταν η ικανότητά της να ακούει τους άλλους και να τους κάνει να αισθάνονται ότι τους βλέπουν και τους ακούν. Τα λόγια, οι πράξεις και το παράδειγμά της έδωσαν στους ανθρώπους την άδεια να είναι ο πιο αληθινός εαυτός τους".
Από τη δημοσιογραφία στον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών
Η Gloria Steinem κατάφερε να φέρει τη φεμινιστική σκέψη στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, χρησιμοποιώντας τρία βασικά "όπλα": τη δημοσιογραφία, τη δημόσια ομιλία και τον ακτιβισμό.
Στη διάρκεια της ζωής της έγραψε εννέα βιβλία και μίλησε ανοιχτά για ζητήματα που για χρόνια θεωρούνταν ταμπού. Αγωνίστηκε κατά της ενδοοικογενειακής βίας, του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων και της πορνογραφικής βιομηχανίας, ενώ πήρε θέση και ενάντια στους πολέμους του Βιετνάμ και του Κόλπου.
Παράλληλα, στήριξε κινήματα και αγώνες όπως το Black Lives Matter, τα δικαιώματα των γυναικών στην αναπαραγωγή, τα LGBTQ δικαιώματα, το Times Up και την επανένωση της Κορέας.
Το 1984 συνελήφθη στην Ουάσινγκτον, ενώ διαδήλωνε έξω από την πρεσβεία της Νότιας Αφρικής κατά του απαρτχάιντ.
Μια δύσκολη παιδική ηλικία
Η Steinem γεννήθηκε στο Οχάιο το 1934 και μεγάλωσε σε τροχόσπιτο. Η μητέρα της αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, γεγονός που την εμπόδιζε να διατηρήσει σταθερή εργασία και την οδηγούσε συχνά σε νοσηλεία.
Όταν η Gloria ήταν 10 ετών, οι γονείς της χώρισαν. Μεγαλώνοντας μαζί με τη μητέρα της σε ένα φτωχικό σπίτι στο Τολέδο, άρχισε από νωρίς να παρατηρεί τις δυσκολίες και την εχθρότητα που αντιμετώπιζε μια γυναίκα όταν προσπαθούσε να σταθεί μόνη της στα πόδια της.
Ίσως ήταν και αυτές οι εμπειρίες που την έκαναν να καταλάβει από νωρίς πόσο διαφορετικοί ήταν οι κανόνες για τις γυναίκες και τους άνδρες.
Από την Ινδία και τη CIA μέχρι τη δημοσιογραφία
Μετά την αποφοίτησή της από ένα γυναικείο κολέγιο φιλελεύθερων σπουδών το 1956, ταξίδεψε στην Ινδία, όπου έζησε για δύο χρόνια και εργάστηκε ως νομική υπάλληλος στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.
Όταν επέστρεψε στις ΗΠΑ, ανέλαβε διευθύντρια του Independent Research Service, μιας οργάνωσης που λειτουργούσε ως "βιτρίνα" της CIA και στρατολογούσε Αμερικανούς φοιτητές για να διαταράξουν τα Παγκόσμια Φεστιβάλ Νεολαίας που ελέγχονταν από τη Σοβιετική Ένωση.
Χρόνια αργότερα, η ίδια αποκάλυψε ότι γνώριζε εξαρχής ποιος χρηματοδοτούσε την επιχείρηση. "Αν είχα επιλογή, θα το έκανα ξανά", είχε πει.
Το άρθρο που την έκανε γνωστή
Το 1962 ήρθε η πρώτη μεγάλη δημοσιογραφική ευκαιρία της. Ο Clay Felker, τότε συντάκτης του Esquire, της ανέθεσε ένα σημαντικό ρεπορτάζ για την αντισύλληψη.
Το άρθρο της, "The Moral Disarmament of Betty Coed", ανέδειξε ένα ζήτημα που απασχολούσε όλο και περισσότερες γυναίκες: την πίεση να επιλέξουν ανάμεσα στην επαγγελματική τους ζωή και την οικογένεια.
Έναν χρόνο αργότερα, η Steinem αποφάσισε να πάει undercover ως Playboy Bunny για 11 ημέρες. Στόχος της ήταν να καταγράψει από πρώτο χέρι τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι γυναίκες που εργάζονταν στο Playboy Club του Hugh Hefner.
Η εμπειρία της κατέληξε σε ένα διάσημο, διμερές αποκαλυπτικό ρεπορτάζ. Οι αυστηρές στολές, τα ψηλοτάκουνα και οι απαιτήσεις της δουλειάς είχαν ως αποτέλεσμα να χάσει περίπου 4,5 κιλά μέσα σε λίγες ημέρες. Παρ' όλα αυτά, μετά τη δημοσίευση του άρθρου δυσκολεύτηκε να βρει δουλειά.
"Είχα γίνει πλέον Bunny – και δεν είχε σημασία το γιατί", είχε εξηγήσει.
"Ελευθερία στην αναπαραγωγή": Η στιγμή που έγινε ενεργή φεμινίστρια
Το 1968 ο Felker την προσέλαβε στο New York magazine. Εκεί, σε ένα άρθρο για μια δημόσια συζήτηση σχετικά με τις αμβλώσεις στο Greenwich Village, χρησιμοποίησε τον όρο "reproductive freedom".
Η ίδια είχε κάνει άμβλωση στο Λονδίνο όταν ήταν 22 ετών. Χρόνια αργότερα περιέγραψε τη στιγμή εκείνη ως μια βαθιά προσωπική αφύπνιση.
"Ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα ότι ανέλαβα την ευθύνη για τη δική μου ζωή", είχε πει. "Δεν θα άφηνα τα πράγματα απλώς να μου συμβαίνουν. Θα αποφάσιζα εγώ για τη ζωή μου".
Η εμπειρία αυτή αποτέλεσε, όπως είχε εξηγήσει, την αρχή της ζωής της ως ενεργής φεμινίστριας.
Οι μαύρες φεμινίστριες που την επηρέασαν
Η Steinem είχε μιλήσει πολλές φορές για την επιρροή που άσκησαν πάνω της μαύρες φεμινίστριες και ακτιβίστριες, όπως οι Florynce Kennedy, Evelyn Cunningham, Shirley Chisholm και Fannie Lou Hamer.
"Ήταν σαν να βρίσκω μια οικογένεια", είχε πει για εκείνη την περίοδο, εξηγώντας πως, παρά τις μεγάλες διαφορές τους, οι γυναίκες μοιράζονταν κοινές ελπίδες, μια συγκεκριμένη εικόνα για τον κόσμο και ένα πολύ ισχυρό "ραντάρ" απέναντι στην αδικία.
Η Steinem συνέχισε να γράφει προκλητικά και συχνά ανατρεπτικά κείμενα. Ανάμεσά τους ήταν το περίφημο "If Men Could Menstruate", ενώ το 1971 συνίδρυσε με την Dorothy Pitman Hughes το περιοδικό Ms.
Στο πρώτο τεύχος του περιοδικού βρισκόταν στο εξώφυλλο η Wonder Woman, με τη Steinem να υποστηρίζει ότι η ηρωίδα έπρεπε να επιστρέψει στις φεμινιστικές ρίζες της.
Μια γυναίκα που δεν φοβήθηκε να μιλήσει για τους "αόρατους"
Παρότι η ίδια φοβόταν τη δημόσια ομιλία και τις συγκρούσεις, κατάφερε να αξιοποιήσει τη δημοσιότητα που απέκτησε για να δώσει φωνή σε ανθρώπους που παραδοσιακά έμεναν στο περιθώριο.
Μιλούσε για τις γυναίκες, αλλά ταυτόχρονα για τον ρατσισμό, τις κοινωνικές ανισότητες και τα δικαιώματα των μειονοτήτων και της εργατικής τάξης.
Για τη Steinem, ο σεξισμός και ο ρατσισμός ήταν άρρηκτα συνδεδεμένοι. "Δεν μπορείς να διαιωνίσεις τον ρατσισμό χωρίς να ελέγχεις τις γυναίκες και την αναπαραγωγή", είχε δηλώσει το 2017.
Η αμφιλεγόμενη πλευρά της
Η Gloria Steinem υπήρξε και μια προσωπικότητα που δίχασε. Ορισμένες φεμινίστριες υποστήριξαν ότι η θέση της ως ηγετικής μορφής του κινήματος οφειλόταν περισσότερο στην εικόνα της στα media — ήταν νέα, λευκή και όμορφη — παρά αποκλειστικά στο έργο της.
Η ίδια αναγνώριζε πως αυτή η κριτική την είχε πληγώσει βαθιά.
Το 1998 δέχθηκε έντονη κριτική και για άρθρο της στους New York Times, στο οποίο είχε υπερασπιστεί τον Bill Clinton απέναντι σε καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης. Χρόνια αργότερα παραδέχτηκε ότι δεν θα έγραφε το ίδιο κείμενο σήμερα.
Αντίστοιχα, είχε δεχθεί κριτική για παλαιότερες θέσεις της σχετικά με τα δικαιώματα των τρανς ανθρώπων. Το 2013 ξεκαθάρισε δημόσια τη θέση της, δηλώνοντας ότι τα τρανς άτομα "ζουν αυθεντικές ζωές" που αξίζουν να γιορτάζονται και όχι να αμφισβητούνται.
Η προσωπική της ζωή και ο Christian Bale
Το 1986 διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού και το 1994 με νευραλγία του τριδύμου, μια χρόνια πάθηση που προκαλεί έντονο πόνο.
Παρά το γεγονός ότι για χρόνια απέρριπτε τον θεσμό του γάμου, το 2000 παντρεύτηκε τον περιβαλλοντικό ακτιβιστή David Bale.
Μετά τον θάνατό του το 2003, παρέμεινε κοντά στον θετό της γιο, τον ηθοποιό Christian Bale.
Από τη Hillary Clinton στον Donald Trump
Η Steinem είχε στηρίξει την προεκλογική εκστρατεία της Hillary Clinton και υπήρξε μία από τις πιο έντονες επικρίτριες του Donald Trump.
Τον Ιανουάριο του 2017, συμμετείχε ως συμπρόεδρος και ομιλήτρια στη Women’s March στην Ουάσινγκτον, τη μαζική διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε την επομένη της ορκωμοσίας του Trump.
"Η μόνη καλή είδηση σχετικά με τον Trump είναι ότι η κινητοποίηση του ακτιβισμού είναι κάτι που δεν έχω ξαναδεί ποτέ στη ζωή μου", είχε δηλώσει τότε.
"Ελπίζω να ζήσω μέχρι τα 100"
Σε συνέντευξή της το 2011 είχε πει κάτι που, εκ των υστέρων, μοιάζει σχεδόν προφητικό:
"Ελπίζω να ζήσω μέχρι τα 100. Υπάρχουν τόσα πολλά που πρέπει να γίνουν".
Η Gloria Steinem έφυγε στα 92 της, έχοντας αφήσει πίσω της μια τεράστια παρακαταθήκη. Από τις σελίδες των περιοδικών μέχρι τους δρόμους των διαδηλώσεων, δεν σταμάτησε να μιλά για την ισότητα, την ελευθερία και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ορίζει τη ζωή του.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ισχυρό κομμάτι της κληρονομιάς της: η υπενθύμιση ότι η αλλαγή ξεκινά όταν αποφασίζεις πως δεν θα αφήσεις πια τα πράγματα να συμβαίνουν απλώς σε εσένα.
