Πολύ πριν οι άνθρωποι φτάσουν πραγματικά στη Σελήνη και πολύ πριν το σινεμά αποκτήσει ήχο, χρώμα και εντυπωσιακά ψηφιακά εφέ, ένας Γάλλος σκηνοθέτης αποφάσισε να κάνει κάτι που έμοιαζε σχεδόν αδύνατο: να στείλει τον άνθρωπο στο φεγγάρι μέσα από την οθόνη.
Το "Le Voyage dans la Lune" ("Ταξίδι στη Σελήνη") του Ζορζ Μελιές γυρίστηκε το 1902 και θεωρείται σήμερα η πρώτη ταινία επιστημονικής φαντασίας στην ιστορία του κινηματογράφου. Μια μικρή σε διάρκεια, αλλά τεράστια σε σημασία ταινία, που έβαλε τις βάσεις για τον κινηματογράφο όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.
Ένα ταξίδι στη Σελήνη το 1902
Ο Ζορζ Μελιές (1861-1938) υπήρξε ένας από τους μεγάλους πρωτοπόρους του πρώιμου κινηματογράφου. Σε μια εποχή που οι ταινίες ήταν ακόμη σύντομα στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής, εκείνος θέλησε να δημιουργήσει ιστορίες, φανταστικούς κόσμους και κινηματογραφικά "θαύματα".
Το "Ταξίδι στη Σελήνη" βασίστηκε χαλαρά σε δύο κλασικά έργα επιστημονικής φαντασίας: το "Από τη Γη στη Σελήνη" του Ιουλίου Βερν και το "Άνθρωποι στη Σελήνη" του Χέρμπερτ Γουέλς.
Για τα δεδομένα της εποχής, ήταν μια ιδιαίτερα φιλόδοξη παραγωγή, με κόστος περίπου 10.000 γαλλικά φράγκα.
Η πρεμιέρα έγινε στο Παρίσι την 1η Σεπτεμβρίου 1902, ενώ έναν μήνα αργότερα, στις 4 Οκτωβρίου, η ταινία προβλήθηκε και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Έξι αστρονόμοι και ένας... πύραυλος
Η ιστορία ακολουθεί έξι γενναίους αστρονόμους, οι οποίοι αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν το πρώτο ταξίδι του ανθρώπου στη Σελήνη.
Το εγχείρημά τους στέφεται με επιτυχία, όμως η περιπέτεια μόλις έχει αρχίσει. Μόλις φτάνουν στο φεγγάρι, οι ταξιδιώτες έρχονται αντιμέτωποι με τους περίφημους Σεληνανθρώπους και μπλέκουν σε μια σειρά από απρόβλεπτες καταστάσεις.
Η ταινία διαρκεί περίπου 8 έως 14 λεπτά, ανάλογα με την ταχύτητα προβολής της, και πρωταγωνιστούν, μεταξύ άλλων, ο ίδιος ο Μελιές, ο Βικτόρ Αντρέ, η Μπλετ Μπερνόν και ο Ζαν Ντ' Αλσί.
Και φυσικά, υπάρχει εκείνη η εμβληματική εικόνα που έχει περάσει στην ιστορία: ο πύραυλος καρφωμένος στο μάτι της Σελήνης.
Τα ειδικά εφέ πριν υπάρξουν τα ειδικά εφέ
Το πραγματικά εντυπωσιακό με την ταινία δεν είναι μόνο η ιστορία της, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ο Μελιές κατάφερε να την κάνει πραγματικότητα.
Χρησιμοποίησε πρωτοποριακές για την εποχή τεχνικές, όπως ειδικά εφέ, τεχνικές κινουμένων εικόνων, σκηνικά και δημιουργικό μοντάζ, δημιουργώντας έναν φανταστικό κόσμο δεκαετίες πριν όλα αυτά γίνουν βασικά εργαλεία του κινηματογράφου.
Ο Μελιές ουσιαστικά απέδειξε ότι η κάμερα δεν χρειάζεται απλώς να καταγράφει την πραγματικότητα. Μπορεί να δημιουργεί μια καινούργια. Η επιρροή του υπήρξε τεράστια. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης Ντέιβιντ Γουόρκ Γκρίφιθ, χωρίς να έχει γνωρίσει προσωπικά τον Μελιές, είχε πει χαρακτηριστικά για εκείνον: "Του χρωστώ τα πάντα".
Η πρώτη μεγάλη... κινηματογραφική πειρατεία
Η ιστορία της ταινίας, όμως, έχει και μια πλευρά που θυμίζει εκπληκτικά τη σημερινή εποχή.
Ο Μελιές δεν κατάφερε να βγάλει χρήματα από την προβολή της ταινίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο λόγος; Ο Τόμας Έντισον είχε φροντίσει να δημιουργηθούν αντίγραφα της ταινίας χωρίς την άδεια του δημιουργού και να διανεμηθούν σε ολόκληρη τη χώρα. Τα κέρδη κατέληξαν, επομένως, στον Έντισον και όχι στον άνθρωπο που είχε δημιουργήσει την ταινία.
Σε μια εποχή που η προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, η κινηματογραφική πειρατεία έκανε την εμφάνισή της από τα πρώτα κιόλας βήματα της έβδομης τέχνης.
Και κάπως έτσι, περισσότερο από έναν αιώνα πριν από τα torrents και το streaming, η ιστορία είχε ήδη το πρώτο της μεγάλο περιστατικό κινηματογραφικής "πειρατείας". Η χαμένη κόπια που βρέθηκε έναν αιώνα αργότερα Για πολλά χρόνια, η πλήρης εκδοχή της ταινίας θεωρούνταν ουσιαστικά χαμένη.
Μέχρι που το 2002, σε μια αποθήκη στη Γαλλία, ανακαλύφθηκε μια πλήρης κόπια του "Ταξιδιού στη Σελήνη" — και μάλιστα επιχρωματισμένη στο χέρι.
Η ανακάλυψη ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία του κινηματογράφου. Η κόπια αποκαταστάθηκε και έναν χρόνο αργότερα, το 2003, προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Βωβού Κινηματογράφου του Πορντενόνε. Περισσότερα από 100 χρόνια μετά τη δημιουργία της, η ταινία του Μελιές μπορούσε ξανά να ταξιδέψει το κοινό στη Σελήνη.
Μια ταινία που έδειξε πού μπορεί να φτάσει το σινεμά
Το "Ταξίδι στη Σελήνη" δεν είναι απλώς μια παλιά βωβή ταινία. Είναι ένα από τα έργα που απέδειξαν ότι ο κινηματογράφος μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από μια καταγραφή της πραγματικότητας. Ο Ζορζ Μελιές πήρε τη φαντασία, την έβαλε μπροστά από την κάμερα και δημιούργησε έναν κόσμο που μέχρι τότε υπήρχε μόνο στα βιβλία.
Και ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που, περισσότερα από 120 χρόνια μετά την πρώτη του προβολή, το "Ταξίδι στη Σελήνη" εξακολουθεί να μοιάζει τόσο μαγικό.
