Αν κάτι μάθαμε καλά από το #Metoo και τη γενναία κίνηση της Σοφίας Μπεκατώρου να φέρει στο φως την υπόθεση του βιασμού της -ανοίγοντας τον δρόμο για όλες τις γυναίκες και όλους τους ανθρώπους που έχουν υποστεί κακοποίηση- είναι πως πρέπει πλέον να μιλάμε και οι θύτες να τιμωρούνται παραδειγματικά. Η κοινωνία ευτυχώς φαίνεται να αλλάζει και να μην ανέχεται πλέον τέτοιες συμπεριφορές από κανέναν. Ούτε και «αγαπημένους» παρουσιαστές, όπως τον Στάθη Παναγιωτόπουλο, ούτε από κανέναν. Κι αξίζουν συγχαρητήρια στην κοπέλα που όρθωσε το ανάστημά της (όπως και στον ακτιβιστή Ηλία Γκιώνη την ιστορία της στα social media) και τους οφείλουμε όλοι ένα μεγάλο ευχαριστώ. Καθεμία από εμάς, καθένας από εμάς θα πρέπει να ξέρουμε πώς μπορούμε να αντιδράσουμε σε αντίστοιχα περιστατικά για να μπορούμε να προστατεύουμε πάνω από όλα τα παιδιά και τους νέους, τον εαυτό μας και τους γύρω μας. Με αφορμή λοιπόν τις εξελίξεις των ημερών μιλήσαμε με την Κέλλυ Ιωάννου, Υπ. Διδάκτωρ Ψηφιακής Εγκληματολογίας - Διευθύντρια Διεθνούς Ινστιτούτου Κυβερνοασφάλειας (CSI Institute) σχετικά με την εκδικητική (ή μη) πορνογραφία και τον τρόπο που μπορούμε να αντιδράσουμε βήμα-βήμα (θα βρείτε τον οδηγό στο τέλος της συνέντευξης).
Η κοινωνία ευτυχώς φαίνεται να αλλάζει και να μην ανέχεται πλέον τέτοιες συμπεριφορές από κανέναν. Ούτε και «αγαπημένους» παρουσιαστές, όπως τον Στάθη Παναγιωτόπουλο, ούτε από κανέναν
-Τελικά τι χαρακτηρίζουμε ως «εκδικητική πορνογραφία»;
«Εκδικητική πορνογραφία» (revenge porn) είναι η διαδικτυακή ανάρτηση προσωπικών φωτογραφιών και βίντεο, σεξουαλικού περιεχομένου, με στόχο τον εξευτελισμό του θύματος.Οι εικόνες μπορεί επίσης να είναι προϊόν υποκλοπής, μέσω ηλεκτρονικής παρείσφρησης στον υπολογιστή, στους λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων ή το κινητό τηλέφωνο του θύματος. Συχνά αυτή η πρακτική έχει ως στόχο να προκαλέσει σημαντική βλάβη στη ζωή του ατόμου που στοχοποιείται.
Ωστόσο πρέπει να τονιστεί ότι όρος “εκδικητική” δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις σωστός, καθώς η πράξη αυτή δεν έχει πάντα το κίνητρο της εκδίκησης. Αντιθέτως η δημοσιοποίηση ευαίσθητου υλικού συχνά γίνεται επειδή απλά υπάρχουν πάρα πολλές ιστοσελίδες με αντίστοιχο υλικό και επειδή υπάρχει δυστυχώς μεγάλη ζήτηση για τέτοιες φωτογραφίες και βίντεο. Μπορεί να πει κανείς ότι έχει γίνει τα τελευταία χρόνια μία τάση, μια άρρωστη “μόδα”, να γίνονται τέτοιες δημοσιεύσεις για μία διαδικτυακή κοινωνία που τις επιζητάει. Υπάρχουν ακόμη και περιπτώσεις όπου άτομα έχουν πουλήσει τέτοιο υλικό. Εξάλλου, σύμφωνα με στοιχεία από την Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, από το 2010 έχουν δημιουργηθεί πάνω από 10.000 sites παγκοσμίως, στα οποία ανώνυμοι, κατά κύριο λόγο, χρήστες προχωρούν σε μη συναινετική κοινοποίηση υλικού. Επομένως, ο όρος “μη συναινετική δημοσίευση γυμνού/σεξουαλικού υλικού” είναι πιο ακριβής καθώς ενσωματώνει όλες τις σχετικές περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με βασικό κίνητρο την εκδίκηση.
-Από πότε ξεκίνησαν τα περιστατικά στην Ελλάδα;
Σύμφωνα με στοιχεία από την Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, το 2012 εμφανίστηκαν τα πρώτα περιστατικά στη χώρα μας. Μάλιστα, το 2018 χρειάστηκε να χειριστεί 492 υποθέσεις που σχετίζονταν γενικότερα με τον διαδικτυακό σεξουαλικό εξαναγκασμό και εκβιασμό ενηλίκων, ενώ το 2019 υπήρξαν 330 υποθέσεις που αφορούσαν την σεξουαλική εκμετάλλευση ανήλικων αλλά και την κοινοποίηση πορνογραφικού υλικού ανηλίκων μέσω του διαδικτύου.
Τα περιστατικά που αφορούν αποκλειστικά την εκδικητική πορνογραφία παρουσίασαν αύξηση εν μέσω της πανδημίας. Σύμφωνα με αστυνομικές πηγές μέσα στο 2020 σχηματίστηκαν συνολικά 13 δικογραφίες στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Από αυτές οι πέντε είχαν θύματα ανηλίκους και οι υπόλοιπες 8 ενηλίκους.
Για το 2021, παρατηρήθηκε δραματική αύξηση 66%, σε σχέση με το 2020, στις καταγγελίες για δημοσιοποίηση στο διαδίκτυο υλικού σεξουαλικού περιεχομένου χωρίς συγκατάθεση, σύμφωνα με τη Safeline μία από τις τρεις δράσεις του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου. Παράλληλα, το 30% των θυτών από αυτές τις καταγγελίες προχωρούν και σε εκβιασμό των θυμάτων. Στο CSI Institute λαμβάνουμε σε εβδομαδιαία βάση τηλεφωνήματα για τέτοια περιστατικά, τα οποία μάλιστα αφορούν κυρίως ανήλικα κορίτσια και τότε μιλάμε για παιδική πορνογραφία.
Γίνεται κατανοητό ότι οι υποθέσεις που βγαίνουν στην επικαιρότητα αποτελούν μόνο ένα μικρό ποσοστό των συνολικών περιστατικών. Για αυτό ευθύνεται ο αποκαλούμενος «σκοτεινός αριθμός» της εγκληματικότητας, ο οποίος αναφέρεται σε εγκλήματα που δεν γίνονται γνωστά και σε δράστες που δεν συλλαμβάνονται. Στην περίπτωση της εκδικητικής πορνογραφίας ειδικά, ο αριθμός αυτός είναι πάρα πολύ μεγάλος, λόγω της φύσης του ζητήματος, που θεωρείται ακόμη και σήμερα ταμπού και τα θύματα δεν απευθύνονται εύκολα στις αρχές λόγω αισθημάτων αμηχανίας και ντροπής.
-Τι ακριβώς ισχύει με το νομικό πλαίσιο για αυτού του είδους τις εγκληματικές πράξεις;
Σε μερικές χώρες της Ευρώπης, η Γερμανία, η Γαλλία, η Μάλτα και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη θεσμοθετηθεί συγκεκριμένες διατάξεις για την ποινικοποίηση του φαινομένου της «εκδικητικής πορνογραφίας». Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η εκδικητική πορνογραφία μπορεί να τιμωρηθεί με φυλάκιση ακόμη και 2 ετών.
Στην Ελλάδα, τα περιστατικά τιμωρούνται ως υποκατηγορία της παραβίασης των προσωπικών δεδομένων, που αποτελεί πλημμέλημα, με τον δράστη να τιμωρείται φυλάκιση μέχρι ενός έτους.
Τα δεδομένα των τελευταίων ετών στην ελληνική κοινωνία στο συγκεκριμένο ζήτημα πρέπει να αποτελέσουν επιτέλους την αφορμή για να θεσπιστεί και εδώ συγκεκριμένος νόμος ο οποίος θα αφορά ειδικά την μη συναινετική δημοσίευση υλικού και ο οποίος θα προβλέπει βαρύτερες ποινές, ανάλογες της σοβαρότητας του ζητήματος και των επιπτώσεών του στην ψυχική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή του θύματος.
-Υπάρχει κάποιο προφίλ ως προς τους δράστες;
Σύμφωνα με την εγκληματολογική έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι στιγμής στο πεδίο αυτό, οι δράστες είναι κυρίως οικεία πρόσωπα των θυμάτων, όπως σύζυγοι ή σύντροφοι, οι οποίοι, κάτω από ορισμένες συνθήκες (για παράδειγμα, διαζύγιο/χωρισμός), αποφασίζουν να εκδικηθούν τις πρώην ερωτικές συντρόφους τους, προχωρώντας σε κοινοποίηση γυμνών φωτογραφιών ή βίντεό τους στο Διαδίκτυο χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Η τάση να «επιστρέψουμε» μία συμπεριφορά σε κάποιον που μας έχει πληγώσει δεν είναι κάτι νέο. Το να αισθάνεσαι πληγωμένος και προδομένος μπορεί να προκαλέσει θυμό και παρόρμηση για πρόκληση του ίδιου πόνου στο άτομο που τον προκάλεσε. Ο έλεγχος αυτών των παρορμήσεων μπορεί να είναι δύσκολος για μερικούς ανθρώπους και η «εκδικητική πορνογραφία» μπορεί να προσφέρει σε αυτά τα άτομα μία φαινομενική και βραχυπρόθεσμη λύτρωση.
Η έρευνά μου σε τέτοια περιστατικά αποκαλύπτει ότι όλοι οι δράστες ταυτίζονται σε μερικά χαρακτηριστικά. Συχνά εμφάνιζαν μία γενικότερη έλλειψη ενσυναίσθησης για τους άλλους και είχαν περιορισμένες ανησυχίες για πιθανές επιβλαβείς συμπεριφορές τους προς τους άλλους.
Περαιτέρω ακαδημαϊκά ευρήματα υποδεικνύουν δύο διαφορετικούς «τύπους» δραστών. Οι «δράστες τύπου 1» είναι συνήθως πρώην ερωτικοί σύντροφοι που έχουν διακόψει τις σχέσεις τους με το θύμα εδώ και μήνες ή και χρόνια και κοινοποιούν το υλικό μετά από αρκετό καιρό χωρίς ξεκάθαρα κίνητρα. Οι «δράστες τύπου 2» είναι πρόσφατοι πρώην σύντροφοι, που παρουσίαζαν τακτικά μία μακρά ιστορία κακοποιητικής συμπεριφοράς και ελέγχου προς τα θύματά τους.
-Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια περιστατικά (γνωστά και άγνωστα) στην Ελλάδα;
2016: Η 22χρονη Λίνα Κοεμτζή από τα Γιαννιτσά αυτοκτονεί, πηδώντας από τον 9ο όροφο του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Κάποια χρόνια νωρίτερα, η Λίνα είχε ποζάρει ημίγυμνη για ένα φίλο της φωτογράφο στα Γιαννιτσά. Εκείνος της είχε υποσχεθεί ότι οι φωτογραφίες θα μείνουν μεταξύ τους όμως μετά από λίγο καιρό είχαν γίνει γνωστές σε όλη την περιοχή. Η Λίνα δέχτηκε εκβιασμούς, χλευασμό και δημόσια διαπόμπευση.
Το 2015 φέρεται να δέχτηκε απειλές και εκβιασμούς από άτομα του Πανεπιστημίου που ισχυρίζονταν πως είχαν τις φωτογραφίες και θα τις δημοσιοποιούσαν. Η 22χρονη δεν απευθύνθηκε τότε στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, παρά μόνο στην οικογένεια και τους γονείς της.
Ο δικηγόρος της οικογένειας Κοεμτζή, Αντώνης Ξυλουργίδης, είχε προκαλέσει αίσθηση, όταν μετά τον θάνατο της 22χρονης δήλωσε πως η κοπέλα είχε σχεδόν εξοστρακιστεί από την πόλη της, μόλις εννέα μήνες πριν τον θάνατό της, όταν κάποιος διοχέτευσε στα Γιαννιτσά γυμνές και ημίγυμνες φωτογραφίες της.
2017: Κοπέλα από την Πάτρα η οποία η οποία βρίσκεται σε σχέση, διαπιστώνει ότι έχει «ανέβει» από τον σύντροφό της στο διαδίκτυο βίντεο με τις προσωπικές της στιγμές το οποίο μάλιστα το είχαν δει 1.000.000 άτομα! Η γυναίκα αναγκάστηκε να μετακομίσει στις ΗΠΑ μια και δεν άντεχε την ντροπή. Την ύπαρξη του βίντεο είχαν πληροφορηθεί και οι γονείς της.
2018: Η 21χρονη Ελένη Τοπαλούδη, που έμελλε να συγκλονίσει το Πανελλήνιο το 2018 με την αποτρόπαια δολοφονία της, είχε πέσει θύμα εκδικητικής πορνογραφίας λίγους μήνες πριν το θάνατό της, όταν τρεις νεαροί άνδρες βίασαν, βιντεοσκόπησαν την διαδικασία καθώς και την απειλούσαν πως θα δημοσιεύσουν το υλικό αυτό στο διαδίκτυο. Σύμφωνα με τον δικηγόρο της οικογένειας, η Ελένη με τις φίλες της απευθύνθηκαν στις αρμόδιες αρχές της Ρόδου, όπου όχι μόνο δεν ερευνήθηκε ποτέ η καταγγελία της αλλά οι αστυνομικοί δεν κατέγραψαν ποτέ το γεγονός στο βιβλίο συμβάντων.
2019: Τα ελληνικά μέσα αναφέρουν πως ο 43χρονος είχε συνάψει συναινετικές ερωτικές σχέσεις τόσο με το θύμα όσο και με άλλη 14χρονη μαθήτρια. Μία 14χρονη κοπέλα αυτοκτονεί στο Μοσχάτο. Η έρευνα από τις τοπικές αρχές ανακαλύπτει βίντεο ερωτικού περιεχομένου μαγνητοσκοπημένο από έναν 43χρονο άνδρα, οποίος αργότερα παραδέχεται πως είχε ζητήσει την συγκατάθεση της ανήλικης. Ο διασυρμός του θύματος συνεχίζεται και μετά θάνατον, καθώς τα ελληνικά μέσα αναφέρουν πως ο 43χρονος είχε συνάψει ερωτικές σχέσεις τόσο με το θύμα όσο και με άλλη 14χρονη μαθήτρια. Μάλιστα, ο 43χρονος διέθετε φωτογραφική μηχανή με βίντεο ερωτικού περιεχομένου και από την δεύτερη ανήλικη. Παρόλα αυτά ακόμη η τοπική κοινωνία συνεχίζει να κατηγορεί το θύμα και αποσιωπά το όλο ζήτημα.
ΟΔΗΓΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ αν τυχόν διαπιστώσετε ότι έχει διαρρεύσει στο διαδίκτυπ υλικό (βίντεο και εικόνες) από προσωπικές στιγμές.
1. Αποθήκευση αποδεικτικών στοιχείων: Τραβήξτε αμέσως ένα στιγμιότυπο οθόνης της δημοσίευσης, το οποίο θα χρειαστεί για την καταγγελία/αναφορά στις Αρχές.
Αποθηκεύστε χρήσιμα μηνύματα (αν υπάρχουν), τις διευθύνσεις URL και τα στιγμιότυπα οθόνης σε ένα ασφαλές αρχείο με κωδικό πρόσβασης, ιδανικά σε έναν σκληρό δίσκο. Εάν δεν αισθάνεστε άνετα με την διαδικασία, ζητήστε τη βοήθεια ενός κοντινού σας ανθρώπου. Μην διαγράψετε τίποτα προτού απευθυνθείτε στην αστυνομία, καθώς οι ειδικοί της δίωξης μπορεί να εντοπίσουν και άλλα χρήσιμα στοιχεία.
2. Αναζήτηση νομικής συμβουλής: Συνίσταται να ζητήσετε την συμβουλή ενός νομικού προσώπου, καθώς υπάρχουν κίνδυνοι εάν πράξετε μεμονωμένα και απευθυνθείτε απλώς στην Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
3. Προχωρήστε στην καταγγελία: Η αστυνομία και συγκεκριμένα η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος θα ερευνήσει τα ίχνη και όποιες απαντήσεις καταφέρνει να βρει μέσα από την έρευνα, τις στέλνει στην Εισαγγελία για να αποφασίσει το αν αρκούν τα στοιχεία ώστε να εκδικαστεί η υπόθεση και να επιβληθούν κυρώσεις. Κατά τη διάρκεια της έρευνα στέλνονται αιτήματα από τη Δίωξη σε Goοgle, Facebook, Pornhub κλπ., αναλόγως δηλαδή την πλατφόρμα στην οποία έχει ανέβει το υλικό και που κινείται ο δράστης. Πολλές φορές λόγω ελλιπών στοιχείων η υπόθεση μεταφέρεται μεταξύ Δίωξης και Εισαγγελίας προκειμένου να ενταθούν οι έρευνες σε περίπτωση που αυτές δεν παρουσιάζουν κάποιο σημαντικό στοιχείο.
Εάν γνωρίζετε ήδη ποιος δημοσίευσε το υλικό, η Δίωξη ενδέχεται να κατασχέσει το φορητό υπολογιστή και το τηλέφωνο του κατηγορουμένου και να λάβουν κατάθεση από αυτόν. Κατάθεση θα ζητηθεί και από εσάς. Εάν δεν είστε σίγουρος/η για τον δράστη βοηθήστε όσο το δυνατόν περισσότερο τις αρχές με εικασίες.
4. Υποβολή μήνυσης: Εάν η μήνυση κριθεί σκόπιμη από τον νομικό σας σύμβουλο, αυτή μπορεί να υποβληθεί είτε κατά αγνώστου, είτε κατά συγκεκριμένου προσώπου, στην περίπτωση που ο δράστης είναι γνωστός. Εάν ο δράστης αποδειχθεί κατηγορούμενος και τελικά δικαστεί σε ένα ποινικό δικαστήριο, υπάρχει το ενδεχόμενο αποζημίωσης, μέσω αγωγής, λόγω ηθικής βλάβης. Τονίζεται ότι η αγωγή και η μήνυση είναι δύο διαφορετικές δικαστικές ενέργειες.
Ευχαριστούμε θερμά την Κέλλυ Ιωάννου, Διευθύντρια Διεθνούς Ινστιτούτου Κυβερνοασφάλειας (CSI Institute) για την πολύτιμη συνεργασία της.
Κεντρική φωτογραφία: iStock
Ακολουθήστε το WomanToc στο Instagram
