Όταν ακούμε το όνομα Μιγκέλ ντε Θερβάντες, το μυαλό μας πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στον "Δον Κιχώτη". Το μυθιστόρημα που δημιούργησε έναν από τους πιο εμβληματικούς ήρωες της παγκόσμιας λογοτεχνίας και επηρέασε αμέτρητους συγγραφείς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η ζωή, όμως, του ανθρώπου που έγραψε τον "Δον Κιχώτη" θα μπορούσε από μόνη της να αποτελέσει μυθιστόρημα. Γεννήθηκε σε μια εποχή κατά την οποία η Ισπανία βρισκόταν στο απόγειο της δύναμής της και έζησε μέχρι τα πρώτα χρόνια της παρακμής της. Πολέμησε, τραυματίστηκε, αιχμαλωτίστηκε, προσπάθησε επανειλημμένα να δραπετεύσει, φυλακίστηκε και αντιμετώπισε σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.
Και όλα αυτά πριν ακόμη γνωρίσει τη μεγάλη λογοτεχνική επιτυχία.
Τα πρώτα χρόνια και η αγάπη για το διάβασμα
Ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες Σααβέδρα γεννήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1547 στην Αλκαλά δε Ενάρες, κοντά στη Μαδρίτη. Ήταν το τέταρτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας.
Από μικρός είχε ιδιαίτερη αγάπη για τα βιβλία και τη γραφή. Διάβαζε ό,τι έπεφτε στα χέρια του και έγραφε στίχους, ενώ το 1569 δημοσίευσε το πρώτο γνωστό έργο του, σε έναν τόμο με ελεγείες για την Ελισάβετ, τρίτη σύζυγο του βασιλιά Φιλίππου Β΄.
Λίγο αργότερα, όμως, η ζωή του θα έπαιρνε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.
Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου και ο σοβαρός τραυματισμός
Σε ηλικία 23 ετών, ο Θερβάντες κατατάχθηκε στον ισπανικό στρατό. Έναν χρόνο αργότερα συμμετείχε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, στις 7 Οκτωβρίου 1571, μία από τις σημαντικότερες ναυτικές συγκρούσεις της εποχής.
Παρά το γεγονός ότι ήταν άρρωστος με πυρετό, αρνήθηκε να εγκαταλείψει το κατάστρωμα του πλοίου "Μαρκησία". Κατά τη διάρκεια της μάχης τραυματίστηκε δύο φορές στο στήθος, ενώ μια τρίτη σφαίρα τραυμάτισε σοβαρά το αριστερό του χέρι.
Ο ίδιος αντιμετώπισε την αναπηρία του με χαρακτηριστικό χιούμορ και περηφάνια, λέγοντας πως το χέρι του χάθηκε "προς μεγαλύτερη δόξα του δεξιού".
Η συμμετοχή του στη Ναύπακτο αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες εμπειρίες της ζωής του και ο ίδιος αργότερα χαρακτήρισε τη μάχη ως μία από τις πιο σπουδαίες στιγμές που είχαν γνωρίσει οι περασμένοι και οι μελλούμενοι καιροί.
Η αιχμαλωσία που κράτησε πέντε χρόνια
Το 1575, ο Θερβάντες επέστρεφε στην Ισπανία μαζί με τον αδελφό του Ροδρίγο. Το πλοίο τους, όμως, δέχθηκε επίθεση από κουρσάρους και οι δύο αδελφοί συνελήφθησαν.
Οδηγήθηκαν στο Αλγέρι, όπου ο Θερβάντες παρέμεινε αιχμάλωτος για περίπου πέντε χρόνια.
Η περίοδος αυτή υπήρξε μία από τις πιο δύσκολες της ζωής του, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξε και το θάρρος του. Οργάνωσε αρκετές απόπειρες απόδρασης, χωρίς να καταφέρει αρχικά να απελευθερωθεί.
Σε μία από αυτές, κρύφτηκε μαζί με άλλους 13 Ισπανούς σε μια σπηλιά, περιμένοντας ένα πλοίο που θα τους μετέφερε πίσω στην πατρίδα. Το σχέδιο αποκαλύφθηκε και οι φυγάδες συνελήφθησαν.
Όταν οδηγήθηκαν μπροστά στον Οθωμανό κυβερνήτη Χασάν Πασά, ο Θερβάντες ανέλαβε μόνος του την ευθύνη για την απόπειρα απόδρασης, προστατεύοντας τους υπόλοιπους.
Η στάση του φαίνεται πως εντυπωσίασε ακόμη και τον σκληρό κυβερνήτη.
Πέντε χρόνια, τέσσερις απόπειρες απόδρασης και ένα λύτρο
Η οικογένειά του δεν σταμάτησε να προσπαθεί να εξασφαλίσει την απελευθέρωσή του. Συγγενείς συγκέντρωσαν χρήματα, ενώ μοναχοί ταξίδεψαν μέχρι το Αλγέρι για να διαπραγματευτούν την εξαγορά του.
Τελικά, στις 19 Σεπτεμβρίου 1580, ο Θερβάντες αφέθηκε ελεύθερος.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 24 Οκτωβρίου, επέστρεψε στην Ισπανία, έχοντας περάσει σχεδόν πέντε χρόνια ως αιχμάλωτος.
Η περιπέτεια αυτή θα άφηνε ανεξίτηλο σημάδι πάνω του και θα επηρέαζε βαθιά το έργο του.
Ο γάμος, η οικογένεια και τα οικονομικά προβλήματα
Επιστρέφοντας στη Μαδρίτη, προσπάθησε να ζήσει από τη συγγραφή. Έγραψε ποιήματα και θεατρικά έργα, όμως τα χρήματα δεν ήταν αρκετά.
Το 1584 παντρεύτηκε την Καταλίνα δε Σαλαθάρ ι Παλάθιος, η οποία ήταν 18 χρόνια νεότερή του. Ο γάμος δεν του χάρισε παιδιά, όμως ο Θερβάντες είχε ήδη αποκτήσει μία κόρη, την Ισαβέλα, από προηγούμενη σχέση.
Η οικονομική του κατάσταση παρέμενε δύσκολη. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, οι οικογενειακές υποχρεώσεις αυξήθηκαν και ο ίδιος αναγκάστηκε να αναζητήσει εργασία μακριά από τη λογοτεχνία.
Το 1587 εγκαταστάθηκε στη Σεβίλλη και εργάστηκε στον εφοδιασμό του ισπανικού ναυτικού. Η δουλειά αυτή, ωστόσο, δεν τον γλίτωσε από τις περιπέτειες. Φυλακίστηκε για μικρό χρονικό διάστημα και αντιμετώπισε ακόμη περισσότερα οικονομικά προβλήματα.
Η φυλακή και η γέννηση του "Δον Κιχώτη"
Το 1597 βρέθηκε ξανά στη φυλακή. Λίγα χρόνια αργότερα, όμως, θα έγραφε το έργο που θα άλλαζε για πάντα τη ζωή του.
Το 1605 κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος του "Δον Κιχώτη".
Η ιστορία του Αλφόνσο Κιχάνο, ενός άνδρα που έχει απορροφηθεί τόσο πολύ από τα βιβλία ιπποτών ώστε πιστεύει πως είναι ο ίδιος ένας από αυτούς, εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Ο Δον Κιχώτης βλέπει έναν κόσμο διαφορετικό από αυτόν που υπάρχει στην πραγματικότητα. Οι ανεμόμυλοι γίνονται γίγαντες, ένα πανδοχείο μεταμορφώνεται σε κάστρο και ένα κοπάδι προβάτων σε εχθρικό στρατό.
Στο πλευρό του βρίσκεται ο πιστός, αλλά πολύ πιο προσγειωμένος, Σάντσο Πάντσα.
Μέσα από τις περιπέτειές τους, ο Θερβάντες σατιρίζει έναν κόσμο που αλλάζει και έναν παλιό κώδικα αξιών που μοιάζει πλέον ξεπερασμένος.
Η επιτυχία του "Δον Κιχώτη" δεν έφερε πλούτη
Παρότι το βιβλίο γνώρισε τεράστια επιτυχία, ο ίδιος ο Θερβάντες δεν κατάφερε να απολαύσει οικονομικά τα οφέλη της.
Μάλιστα, λίγο μετά την κυκλοφορία του πρώτου τόμου χρειάστηκε να δανειστεί χρήματα από τον τυπογράφο του για να τα βγάλει πέρα.
Η ζωή του συνέχισε να χαρακτηρίζεται από οικονομικές δυσκολίες και νομικές περιπέτειες.
Τελικά, σημαντική βοήθεια του προσέφερε ο Κόμης Λέμος, αντιβασιλιάς της Νεάπολης, ο οποίος του έδωσε τη δυνατότητα να αφοσιωθεί περισσότερο στη συγγραφή κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Τα τελευταία χρόνια και η δεύτερη μεγάλη επιτυχία
Το 1613 κυκλοφόρησαν τα "Υποδειγματικά Μυθιστορήματα", ενώ δύο χρόνια αργότερα εκδόθηκε το δεύτερο μέρος του "Δον Κιχώτη".
Ο συγγραφέας, πλέον 68 ετών, είχε προλάβει να δει τον ήρωά του να γίνεται γνωστός σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Στον πρόλογο των "Υποδειγματικών Μυθιστορημάτων" μάλιστα περιέγραψε ο ίδιος την εμφάνισή του, αφήνοντας μία από τις ελάχιστες αυτοπροσωπογραφίες που διαθέτουμε. Μιλούσε για τα καστανά μαλλιά του, το ασημένιο γένι, τα μακριά μουστάκια του και τα μόλις έξι δόντια που του είχαν απομείνει.
Το τέλος μιας πολυτάραχης ζωής
Ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες πέθανε στις 22 Απριλίου 1616, σε ηλικία 68 ετών. Την επόμενη ημέρα τάφηκε στη Μαδρίτη.
Έφυγε από τη ζωή έχοντας αφήσει πίσω του ένα έργο που ξεπέρασε τα σύνορα της Ισπανίας και τις εποχές.
Ο "Δον Κιχώτης" δεν ήταν απλώς η ιστορία ενός ανθρώπου που πολεμούσε ανεμόμυλους. Ήταν, κατά πολλούς τρόπους, η αντανάκλαση μιας ολόκληρης εποχής που άλλαζε — αλλά και της ίδιας της ζωής του Θερβάντες, ενός ανθρώπου που γνώρισε τον πόλεμο, την αιχμαλωσία, τη φτώχεια και την απογοήτευση, χωρίς να εγκαταλείψει ποτέ τη γραφή.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ειρωνεία της ιστορίας του: ο άνθρωπος που δυσκολεύτηκε τόσο πολύ να βιοποριστεί από τα βιβλία του, δημιούργησε τελικά ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
