Στις 16 Σεπτεμβρίου 1977 η Μαρία Κάλλας πέθανε στο Παρίσι, σε ηλικία μόλις 53 ετών. Σαράντα εννέα χρόνια αργότερα, η φωνή της εξακολουθεί να ακούγεται, οι φωτογραφίες της να αναπαράγονται, τα προσωπικά της αντικείμενα να εκτίθενται και κάθε καινούργια αφήγηση γύρω από τη ζωή της να προκαλεί ενδιαφέρον. Η Μαρία Άννα Σοφία Καικιλία Καλογεροπούλου, όπως ήταν το πλήρες όνομά της, δεν έμεινε απλώς στην ιστορία ως μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της όπερας. Μετατράπηκε σε κάτι πολύ μεγαλύτερο: σε μύθο. Και ίσως αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί, σχεδόν μισό αιώνα μετά τον θάνατό της, εξακολουθούμε να προσπαθούμε να ανακαλύψουμε ποια ήταν πραγματικά. Γιατί πίσω από τη La Divina υπήρχε η Μαρία. Και όσο περισσότερα γνωρίζουμε για εκείνη τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε ότι οι δύο αυτές γυναίκες δεν ήταν πάντοτε εύκολο να συνυπάρξουν.
Ποια ήταν η γυναίκα πίσω από τη La Divina;
Η Κάλλας γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη στις 2 Δεκεμβρίου του 1923 και η ζωή της έμελλε να συνδεθεί με την Ελλάδα, την Ιταλία, τις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου και τελικά το Παρίσι. Στην καριέρα της ερμήνευσε δεκάδες διαφορετικούς ρόλους, από τη Νόρμα και τη Βιολέτα μέχρι την Τόσκα, τη Μήδεια και τη Λουτσία, δημιουργώντας μία καλλιτεχνική κληρονομιά που επιβιώνει μέσα από τις ηχογραφήσεις της. Αν όμως ήταν μόνο μία σπουδαία σοπράνο, πιθανότατα σήμερα θα μιλούσαμε κυρίως για τις ερμηνείες της.
Στην περίπτωση της Κάλλας, συνέβη κάτι διαφορετικό. Το κοινό άρχισε να ενδιαφέρεται εξίσου για τη γυναίκα που κατέβαινε από τη σκηνή. Για την εμφάνισή της, τις σχέσεις της, τις φιλίες της, τα φορέματά της, τις αντιπαραθέσεις που της αποδίδονταν, τις απογοητεύσεις και τις αποφάσεις της. Η Μαρία Κάλλας έγινε celebrity με τη σημερινή έννοια του όρου πολύ πριν εμφανιστούν τα social media και η 24ωρη ενημέρωση γύρω από τις ζωές των διάσημων.
Όταν η γυναίκα κινδυνεύει να χαθεί πίσω από τον μύθο
Με τα χρόνια, γύρω από το όνομά της δημιουργήθηκε μία σχεδόν κινηματογραφική αφήγηση. Η θεαματική καριέρα, η μεταμόρφωση της εικόνας της, ο γάμος με τον Giovanni Battista Meneghini, η πολυσυζητημένη σχέση με τον Αριστοτέλη Ωνάση, η Jackie Kennedy, η σταδιακή απομάκρυνση από τη σκηνή και τα τελευταία χρόνια στο Παρίσι. Είναι όλα κομμάτια της ιστορίας της. Δεν είναι, όμως, ολόκληρη η ιστορία της.
Ίσως μάλιστα η διαρκής γοητεία που ασκεί η Κάλλας να κρύβεται ακριβώς σε αυτή την απόσταση ανάμεσα στη δημόσια εικόνα και στον ιδιωτικό άνθρωπο. Από τη μία βρίσκεται η επιβλητική γυναίκα των φωτογραφιών: το έντονο βλέμμα, τα κοσμήματα, τα φορέματα, τα χαρακτηριστικά γυαλιά, η απόλυτη θεατρικότητα. Από την άλλη, μία πραγματική γυναίκα της οποίας η προσωπική αλληλογραφία, οι φωτογραφίες και τα αντικείμενα εξακολουθούν να εξετάζονται σαν μικρά κομμάτια ενός παζλ. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και σήμερα αρχεία αφιερωμένα στην Κάλλας συνεχίζουν να εμπλουτίζονται. Στη μόνιμη έκθεση της Καλαμάτας, για παράδειγμα, φυλάσσονται προσωπικές επιστολές, φωτογραφίες που είχε η ίδια στο διαμέρισμά της στη λεωφόρο Georges Mandel στο Παρίσι, ένα ζευγάρι γάντια της, προγράμματα παραστάσεων, περιοδικά και άλλα τεκμήρια, ενώ το συνολικό αρχείο του Συλλόγου αριθμεί περισσότερα από 1,5 εκατομμύριο αντικείμενα και αρχειακές καταγραφές.
Γιατί εξακολουθεί να μας ενδιαφέρει τόσο;
Ίσως επειδή η ιστορία της αγγίζει κάτι πολύ πιο σύγχρονο από όσο φανταζόμαστε. Σήμερα συζητάμε συνεχώς για την απόσταση ανάμεσα στην εικόνα ενός διάσημου ανθρώπου και στην πραγματική του ζωή. Για το προσωπικό branding, για το τίμημα της επιτυχίας, για το πόσο εύκολα μία γυναίκα μπορεί να περιοριστεί από τη δημόσια αφήγηση σε έναν έρωτα, μία εμφάνιση, μία "δύσκολη" προσωπικότητα ή μία τραγωδία. Στην Κάλλας όλα αυτά συνέβησαν δεκαετίες πριν αποκτήσουμε τους σημερινούς όρους για να τα περιγράψουμε. Και γι' αυτό ίσως εξακολουθούμε να επιστρέφουμε σε εκείνη. Όχι μόνο για να ακούσουμε ξανά τη φωνή της, αλλά για να κοιτάξουμε πίσω από τη φωτογραφία της La Divina και να αναζητήσουμε τη Μαρία. Τη γυναίκα που υπήρχε πριν ανάψουν τα φώτα της σκηνής και παρέμενε όταν αυτά έσβηναν.
Σαράντα εννέα χρόνια μετά τον θάνατό της, μπορεί να γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για τη Μαρία Κάλλας. Το παράδοξο είναι ότι εξακολουθούμε να αισθανόμαστε πως δεν την έχουμε γνωρίσει ποτέ ολοκληρωτικά. Και ίσως ακριβώς εκεί να βρίσκεται η πραγματική δύναμη του μύθου της.
