ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΟ WOMAN TOC

«Δεν φτιάχνουμε μία ιστορία για το καπλάνι;» Όταν η Άλκη Ζέη άλλαξε για πάντα τη νεανική λογοτεχνία

Βάζοντας στο παιχνίδι τις πιο αβάσταχτες και σοβαρές αλήθειες που μπορείς να πεις σε παιδικά αφτιά, με τον πιο κατανοητό και τρυφερό τρόπο

«Δεν φτιάχνουμε μία ιστορία για το καπλάνι;» Όταν η Άλκη Ζέη άλλαξε για πάντα τη νεανική λογοτεχνία

Με φόντο τις όμορφες παραλίες και τα καλοκαίρια της Σάμου δύο κορίτσια η Μέλιω και η Μύρτω παίζουν παιχνίδια για να περάσει η ώρα, ακούν τις ιστορίες των αρχαίων από το στόμα του παππού τους, ζωντανεύουν με τη φαντασία τους το μεγάλο καπλάνι, την ταριχευμένη τίγρη, στο κλειστό σαλόνι του σπιτιού και περιμένουν τον αγαπημένο τους ξάδελφο, το Νίκο, να γυρίσει από την Αθήνα όπου βρίσκεται για σπουδές.

Ο Νίκος θα γυρίσει και θα τις βάλει άθελα του σε μία περιπέτεια της οποίας όλες τις παραμέτρους οι ίδιες είναι πολύ μικρές για να μπορέσουν ακόμα να καταλάβουν. Καθώς ο χρόνος κυλάει σιγά-σιγά και οι δυο τους εξελίσσονται σε δύο αρκετά διαφορετικές προσωπικότητες τι θα είναι αυτό που θα επικρατήσει τελικά; H αδελφική αγάπη και το δίκαιο ή η προσωπική ευκολία και εξέλιξη.

Αν υπάρχει μόνον ένα «νεανικό» βιβλίο γραμμένα στα ελληνικά που να πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσει κανείς, περισσότερες, ίσως, από μία φορές, αυτό σίγουρα είναι το «Καπλάνι της Βιτρίνας» της Άλκης Ζέη. Το μυθιστόρημα που άλλαξε για πάντα τους κανόνες της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, βάζοντας στο παιχνίδι τις πιο αβάσταχτες και σοβαρές αλήθειες που μπορείς να πεις σε παιδικά αφτιά, με τον πιο κατανοητό και τρυφερό τρόπο. Ένας χρυσός, λογοτεχνικός θησαυρός για τη γοητεία εκείνης της ηλικίας κατά την οποία τα πάντα σχεδόν γύρω σου είναι γεμάτα από σύνθετες, άγνωστες λέξεις και που ο κόσμος προχωράει ερήμην σου. Αλλά σύντομα έρχεται και για σένα εκείνη η ώρα για να αποφασίσεις «με ποιους θα πας και ποιους θα αφήσεις». Όταν έρθει πρέπει να μπορείς να αποφασίσεις σωστά.

«Την Κυριακή, το χειμώνα, είναι η πιο βαρετή μέρα. Από το πρωί, η Μυρτώ κι εγώ παίζουμε, τσακωνόμαστε, διαβάζουμε κανένα βιβλίο, αλλά το απόγευμα, όταν αρχίζει να σκοτεινιάζει νωρίς νωρίς, δεν ξέρουμε τί να κάνουμε.

Τα απογεύματα μένουμε στο σπίτι μόνες με τον παππού. Ο μπαμπάς κι η μαμά παίζουν χαρτιά στο σπίτι του κυρίου Περικλή, που είναι ο διευθυντής του μπαμπά στην τράπεζα. Η θεία Δέσποινα, η αδερφή του παππού, πάει επίσκεψη στις φίλες της, κι η Σταματίνα, η υπηρέτρια, έχει έξοδο. Ο παππούς κλείνεται στο γραφείο του και διαβάζει τους «αρχαίους» του. Έτσι λέμε, με την αδελφή μου τη Μυρτώ, τα βιβλία του παππού, γιατί είναι όλα Αρχαία Ελληνικά. Πηγαίνουμε τότε στην τζαμωτή βεράντα και κοιτάμε τη θάλασσα. Τα κύματα σπάνε στους βράχους, πιτσιλάνε τα τζάμια κι έτσι όπως κυλάνε οι στάλες πάνω τους, μοιάζουν με δάκρυα. Τότε φτιάχνουμε με τη Μυρτώ τις πιο λυπητερές ιστορίες. Τάχα πως πέθανε ο μπαμπάς, η μαμά ξαναπαντρεύτηκε κι ο πατριός μας είναι πιο κακός κι από τον Δαβίδ Κόπερφιλντ. Ή πως ο παππούς είναι ένας φτωχός ζητιάνος, κι εμείς, ντυμένες με κουρέλια, γυρίζουμε μαζί του μέσα στο κρύο και ζητιανεύουμε ψωμί, από πόρτα σε πόρτα.

Αυτή όμως την Κυριακή βαριόμασταν όλα τα παραμύθια και τα παιχνίδια μας.

Δε φτιάχνουμε μια ιστορία για το καπλάνι; — είπα, και το μετάνιωσα αμέσως, πριν καλά καλά τελειώσω τη φράση μου.

— Σα δε ντρέπεσαι! Μεγάλη ιδέα έχεις για τον εαυτό σου — απάντησε θυμωμένα η Μυρτώ.

Για το καπλάνι, που είναι βαλσαμωμένο μέσα σε μια βιτρίνα, κάτω, στο μεγάλο σαλόνι, μονάχα ο ξάδελφός μας ο Νίκος ξέρει να διηγείται. Ο Νίκος σπουδάζει στην Αθήνα χημικός. Κάθε καλοκαίρι έρχεται στο νησί και πηγαίνουμε μαζί στην εξοχή, στο Λαμαγάρι. Ξέρει ένα θαυμαστό παραμύθι για το καπλάνι, που δεν τελειώνει ποτέ και κάθε καλοκαίρι το συνεχίζει.

Είχε σκοτεινιάσει για καλά. Η θάλασσα δεν ξεχώριζε. Μονάχα ακούγαμε ένα «παφ» και γέμιζαν τα τζάμια δάκρυα. Ο δρόμος έξω ήταν έρημος. Ήταν σκοτεινά και φοβόμουνα. Τότε ακούστηκαν τραγουδιστά τα μαγικά λόγια: ΠΑ, ΒΟΥ, ΓΑ, ΔΕ, ΚΕ, ΖΩ, ΝΗ… Ήταν ο παππούς. Όταν τέλειωνε τη μελέτη του, έψελνε σε μια παράξενη γλώσσα που τη λένε βυζαντινή. Μετά ο παππούς ήρθε στη τζαμωτή, μας πήρε στην τραπεζαρία και μας έδωσε να φάμε καρύδια με μέλι. Όταν η Μυρτώ ζήτησε και τρίτη φορά να της γεμίσει το πιατάκι, ο παππούς είπε:

— Μυρτώ, τί προτιμάς; Κι άλλα καρύδια ή να σου διηγηθώ ένα μύθο;

— Φυσικά, καρύδια — απάντησε εκείνη. Αφού ο μύθος δεν τρώγεται.

Ο παππούς μας δεν μοιάζει με τους παππούδες των άλλων παιδιών. Είναι ψηλός, περπατάει κρατώντας ένα καλάμι και δεν καμπουριάζει καθόλου. Όλοι στο νησί τον λένε «Ο ΣΟΦΟΣ». Ξέρει όλον τον Όμηρο απέξω. Ποτέ δεν μας λέει παραμύθια για δράκους και βασιλιάδες, παρά μας διηγείται μύθους για τους αρχαίους θεούς και ήρωες.

— Λοιπόν, θα σας πω ένα μύθο, είπε ο παππούς κι άρχισε την ιστορία του Δαίδαλου και του Ίκαρου.

…Ο Ίκαρος, με τα φτερά που του έφτιαξε ο πατέρας του, ο Δαίδαλος, άρχισε να πετά σαν πουλί. Μα πέταξε πολύ ψηλά, σχεδόν κοντά στον ήλιο, κι έλιωσε το κερί που μ' αυτό ήταν κολλημένα τα φτερά του. Έτσι έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. Γι' αυτό το πέλαγος, όπου έπεσε, λέγεται Ικάριον…

Μέσα στο Ικάριο πέλαγος είναι το νησί μας. Τί μικρό που φαίνεται πάνω στην υδρόγειο! Σα μια μικρή τελεία. Πέρα τ' άλλα νησιά, κι ύστερα ολόκληρη η Ελλάδα κι οι άλλες χώρες, απέραντες ... Τί όμορφα που θα ’ναι να πετάς! Να ’ναι, ας πούμε, μια βαρετή Κυριακή κι εσύ να λες: δε βάζω τα φτερά μου, να πεταχτώ, μια στιγμή, στην Ιαπωνία ή στην Κίνα ή στην Αφρική, να δω αν τα Γιαπωνεζάκια, τα Κινεζάκια και τα Αραπάκια περνούνε κι αυτά βαρετές Κυριακές; Αν παίζουν κι αυτά κουτσό, σκοινάκι, πεντόβολα;

— Μπορεί στ’ αλήθεια, παππού, να πετάξει καμιά φορά ο άνθρωπος; — ρώτησα.

— Σαχλαμάρες! — είπε η Μυρτώ.

— Μπορεί. Αν περάσουν πενήντα, ίσως εκατό χρόνια, μπορεί να γίνει κι αυτό. Τώρα έχουμε Γενάρη του 1936, μπορεί ώς το Γενάρη του 1986 οι άνθρωποι να πετάνε κοντά στον ήλιο, χωρίς όμως να ξεκολλάνε τα φτερά τους.

— Ούουου, ώς τότε τί να το κάνουμε; — λέει η Μυρτώ. Εμείς θα είμαστε γριές κι έτσι κι αλλιώς δεν θα μπορούμε να πετάμε.

Ο παππούς τη μάλωσε πως είναι εγωίστρια. Αν σκέφτονταν όλοι έτσι, δεν θα ’χε γίνει καμία ανακάλυψη στον κόσμο. Οι επιστήμονες δεν θα κουράζονταν να βρουν τούτο ή εκείνο, αφού, ώσπου να τελειοποιηθεί η εφεύρεσή τους, αυτοί θα έχουν πεθάνει.

— Αλλά οι επιστήμονες, κυρία Μυρτώ, σκέφτονται την ανθρωπότητα κι όχι τον εαυτό τους. Οι ίδιοι μπορεί να μην υπάρχουν, αλλά το όνομά τους μένει αθάνατο.

Θα 'θελα να γίνω εφευρέτης, λέει η Μυρτώ.

— Αν οι... εφευρέτες ξέρανε την προπαίδεια όπως εσύ, της είπε ο παππούς, δεν θα γινόταν καμιά εφεύρεση στον κόσμο.

Δεν φανταζόμασταν ότι θα τέλειωνε τόσο άσχημα αυτή η Κυριακή. Ο παππούς άρχισε να ρωτάει τη Μυρτώ το 7x7 κι εκείνη όλο τα μπέρδευε. Επέμενε μάλιστα πως 7x8 κάνει 46 κι ο παππούς θύμωσε.

— Αν δε μάθεις την προπαίδεια απέξω κι ανακατωτά, δεν θα πας ποτέ σου σε αληθινό σχολείο, είπε ο παππούς και μας έστειλε να κοιμηθούμε.

Εγώ πηγαίνω στη Δευτέρα κι η Μυρτώ στην Τετάρτη. Δεν πηγαίνουμε όμως σχολείο, μας κάνει ο παππούς μάθημα στο σπίτι. Κάθε χρόνο δίνουμε εξετάσεις, σαν διδαχθείσες κατ’ οίκον και περνούμε τις τάξεις. Σε δημόσιο σχολείο δεν θέλουν να μας στείλουν, γιατί εκεί, λέει ο παππούς, έχει τόσα παιδιά σε κάθε τάξη, που μπορεί να περάσει μισός χρόνος και να μη σε σηκώσουν για μάθημα. Είναι και το ιδιωτικό σχολείο του κυρίου Καρανάση στη γειτονιά μας, μα αυτό, λέει ο μπαμπάς, δεν είναι «για το βαλάντιό μας».

Όταν πέσαμε πια στα κρεβάτια μας να κοιμηθούμε, άρχισε η Μυρτώ να λέει πως εγώ έφταιγα που τη μάλωσε ο παππούς για την προπαίδεια, γιατί ρώτησα αν θα μπορέσει στ' αλήθεια να πετάξει ο άνθρωπος. Πού να ξέρω εγώ ότι, για να πετάξει ο άνθρωπος, χρειάζεται κανείς να ξέρει απέξω κι ανακατωτά την προπαίδεια;

Μπορούσε, όμως, ποτέ Κυριακάτικα να πάνε όλα καλά; Αν πηγαίναμε σχολείο, θα μας άρεσε η Κυριακή, που θα μέναμε στο σπίτι. Ενώ τώρα…

— Αχ, να πηγαίναμε σχολείο… λέω δυνατά, αλλά η Μυρτώ κάνει πως δεν ακούει. Τότε είπα ακόμα πιο δυνατά:

— ΕΥ-ΠΟ; ΛΥ-ΠΟ;

ΛΥ-ΠΟ, ΛΥ-ΠΟ, απάντησε εκείνη κάτω από τα σκεπάσματα.

Αυτά δεν ήταν βυζαντινά, αλλά μια δική μας γλώσσα, που μόνο οι δυο μας την καταλαβαίναμε. ΕΥ-ΠΟ, θα πει πολύ ευχαριστημένη. ΛΥ-ΠΟ, πολύ λυπημένη. Αν δεν το ρωτούσαμε κάθε βράδυ η μια στην άλλη, δεν μπορούσαμε να κοιμηθούμε. Δεν ξέρω γιατί, τις Κυριακές, σχεδόν πάντα, απαντούσαμε ΛΥ-ΠΟ, ΛΥ-ΠΟ.

Να 'χα τώρα φτερά σαν του Ίκαρου, θα μπορούσα να πέταγα από χώρα σε χώρα και να ρώταγα όλα τα παιδιά του κόσμου: ΕΥ-ΠΟ; ΛΥ-ΠΟ;»

*Σήμερα το βράδυ, τη μέρα που η Άλκη Ζέη έφυγε από αυτή τη ζωή, όλα τα μικρά και μεγάλα παιδιά του «Καπλανιού» θα ψιθυρίζουν από μέα ή απ' έξω τους, με μία φωνή: «ΛΥ-ΠΟ, ΛΥΠΟ».

Ακολουθήστε το WomanToc στο Instagram

Read Next

17 Αυγ 2022

Όταν η Nelly's φωτογράφιζε γυμνό στην Ακρόπολη η λέξη πρωτοπορία έβρισκε το πραγματικό νόημά της

Η Πρώτη Ελληνίδα φωτογράφος που άνοιξε νέους δρόμους και κατέκτησε ολόκληρο τον πλανήτη.

16 Αυγ 2022

Τα ελληνικά νησιά είναι no1 προορισμός διακοπών για τους A-list stars

Διεθνείς προσωπικότητες της showbiz ποζάρουν με φόντο το ελληνικό τοπίο.

Περισσότερα από

Stories

16 Αυγ 2022

Ντέιβιντ Μπάουι: Ανακηρύχθηκε ως ο πιο επιδραστικός Βρετανός καλλιτέχνης των τελευταίων 50 ετών

Η λίστα με τους καταξιωμένους μουσικούς περιλαμβάνει επίσης τον Έλτον Τζον, τον Stormzy, τα Spice Girls κ.α.

15 Αυγ 2022

Τήνος: Έρωτας και θαύματα το δεκαπενταύγουστο σε 25 εικόνες

Το νησί στο οποίο μπορείς ακόμη να ελπίζεις για θαύματα.

15 Αυγ 2022

Η ιστορία της μακροβιότερης βασίλισσας στον κόσμο δεν ήταν μόνο παραμυθένια

Η Ελισάβετ της Αγγλίας έμελλε να μπει από πολύ νωρίς στα βάσανα της βασιλείας.

15 Αυγ 2022

"Ρεμβασμός του Δεκαπενταυγούστου": To υπέροχο διήγημα του Παπαδιαμάντη

Συγκίνηση, νοσταλγία και το βάρος του θέρους με φόντο ένα εκκλησάκι στη Σκιάθο.

15 Αυγ 2022

Ένα επιβλητικό αρχοντικό γεμάτο ιστορία, αισθητική και γευστικές εκπλήξεις

Ένας πολυτελής, αυθεντικός και μοναδικός διασωθείς εκπρόσωπος της νησιώτικης ενδοχώρας.

14 Αυγ 2022

Παντελίτσα Φρίξου: η μόνη μαμά που πάντρεψε τον γιο της με άντρα και του έδωσε και την ευχή της

Η ιστορία της 75χρονης Παντελίτσας Φρίξου που έδωσε στον γιο της την ευχή της να παντρευτεί με άντρα.

14 Αυγ 2022

Το 1967 η Ζωή Λάσκαρη με το μπικίνι της φωτογραφήθηκε για το εξώφυλλο βελγικού περιοδικού

Τότε ο διεθνής Τύπος έκανε λόγο για το "πιο λαμπρό αστέρι του ελληνικού σινεμά".

14 Αυγ 2022

Μπέρτολτ Μπρέχτ: "Η ανθρώπινη βλακεία είναι ακατανίκητη, κυριολεκτικά"

Μια ελεγεία πάνω στην ανθρώπινη βλακεία, απόν τον σπουδαίο Γερμανό δραματουργό που απεβίωσε σαν σημερα το 1956.

14 Αυγ 2022

"Μα, χρυσή μου πώς παίζεις τη μάνα της Ζωΐτσας;"

Όταν η Τζένη Καρέζη "μάλωσε" τη Μαίρη Χρονοπούλου για τον ρόλο της στην ταινία "Δάκρυα για την Ηλέκτρα".

14 Αυγ 2022

Πέντε celebrities που άλλαξαν το επώνυμο τους αφού παντρεύτηκαν

Και επωμίστηκαν εκείνο του συζύγου τους.