Θρυλείται πως στις επετείους του θανάτου της μια ολόλευκη γυναικεία φιγούρα γλιστράει στους διαδρόμους του Πύργου του Λονδίνου, όπου εκτελέστηκε. Ένας φύλακας που ισχυρίστηκε ότι αντίκρισε το πνεύμα της Αν Μπολέιν λιποθύμησε εν ώρα υπηρεσίας, και θα είχε χάσει τη δουλειά του αν ο επικεφαλής του δεν είχε επιβεβαιώσει τη μαρτυρία του.
Αν τα φαντάσματα είναι ψυχές που δεν μπορούν να βρουν ανάπαυση, ανάμεσά τους σίγουρα βρίσκεται η Αν Μπολέιν, η δεύτερη από τις έξι συζύγους του Ερρίκου του 8ου, για την πρόωρη και άδικη, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς, καταδίκη της.
"Η τέλεια αυλική"
Η Αν Μπολέιν (c.1501-1536), κόρη του κόμη Τόμας Μπολέιν και της λαίδης Ελίζαμπεθ Χάουαρντ, έλαβε πλούσια εκπαίδευση στην Ολλανδία και τη Γαλλία, προτού επιστρέψει στην Αγγλία, περίπου στα είκοσι χρόνια της, με σκοπό αρχικά να παντρευτεί τον Ιρλανδό ξάδερφό της Τζέιμς Μπάτλερ. Όταν ναυάγησαν τα σχέδια του γάμου της (σύμφωνα με μια θεωρία, επειδή ο πατέρας της ονειρευόταν γι’ αυτήν έναν καλύτερο γάμο), εξασφάλισε μια θέση ως κυρία των τιμών στην αυλή της πρώτης συζύγου του Ερρίκου του 8ου, Αικατερίνης της Αραγονίας.
Σύμφωνα με μια αναφορά, η Αν ήταν "η τέλεια αυλική… η εμφάνισή της ήταν γεμάτη χάρη, τα γαλλικά ρούχα της, ευχάριστα και στιλάτα. Χόρευε με ευκολία, είχε μια ευχάριστη, μελωδική φωνή, έπαιζε λαούτο και πολλά ακόμα μουσικά όργανα και μιλούσε γαλλικά με ευφράδεια. Μια αξιοπρόσεκτη, έξυπνη, πνευματώδη νεαρή ευγενής που δελέαζε τους ανθρώπους να συζητήσουν μαζί της, ψυχαγωγώντας και διασκεδάζοντάς τους. Εν ολίγοις, στις κοινωνικές συγκεντρώσεις γινόταν το επίκεντρο της προσοχής χάρη στην ενέργεια και τη ζωντάνια της".
"Στις κοινωνικές συγκεντρώσεις γινόταν το επίκεντρο της προσοχής χάρη στην ενέργεια και τη ζωντάνια της".
Ο βασιλιάς άρχισε να την πολιορκεί τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο του 1526 αλλά η Αν αρνήθηκε αρχικά να γίνει ερωμένη του, παρόλο που από το κρεβάτι του θερμόαιμου Ερρίκου είχε περάσει ακόμα και η αδερφή της, Μαίρη. Τελικά ενέδωσε, αλλά ο Ερρίκος όταν αποφάσισε να την παντρευτεί ήρθε σε σύγκρουση με τον Πάπα της Ρώμης, που αρνήθηκε να ακυρώσει τον πρώτο γάμο του.
Ο Ερρίκος και η Αν παντρεύτηκαν μυστικά στις 14 Νοεμβρίου του 1532 και επίσημα στις 25 Ιανουαρίου του 1533. Η Αν ήταν ήδη έγκυος στο παιδί τους. O Πάπας της Ρώμης αφόρισε τον Άγγλο βασιλιά και σύντομα επήλθε η πρώτη ρήξη μεταξύ της Εκκλησίας της Αγγλίας και της Ρώμης, με τον Ερρίκο να χρίζεται επικεφαλής της πρώτης.
Τον Ιούνιο του 1533 η Αν στέφθηκε βασίλισσα της Αγγλίας και τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς έφερε στον κόσμο τη μοναχοκόρη της, Ελισάβετ, που έμελλε να γίνει η θρυλική Ελισάβετ η Α’. Ο Ερρίκος έλπιζε ότι θα ακολουθούσε ο πολυπόθητος γιος, αλλά ακολούθησαν τρεις αποβολές. Μέχρι τον Μάρτιο του 1536 ο βασιλιάς είχε στρέψει το ενδιαφέρον του σε μια άλλη γυναίκα, την Τζέιν Σίμουρ, που θα γινόταν η τρίτη σύζυγός του. Ο Ερρίκος και η Τζέιν φλέρταραν ανερυθρίαστα μπροστά στην Αν. Ο βασιλιάς χάρισε στο νέο αντικείμενο του πόθου του ένα μενταγιόν με ένα μικροσκοπικό πορτρέτο του στο εσωτερικό, το οποίο η Τζέιν άνοιγε και έκλεινε διαρκώς, μπροστά στην Αν. Σε ένα σκηνικό που μοιάζει βγαλμένο από ταινία, η Αν δεν άντεξε και το διέλυσε με τέτοια μανία, που μάτωσαν τα δάχτυλά της.
Μια θεωρία λέει ότι το τέλος του γάμου της Αν και του Ερρίκου ήρθε εξαιτίας της αδυναμίας της να του χαρίσει έναν αρσενικό απόγονο. Όμως η ιστορικός Τρέισι Μπόρμαν πιστεύει ότι καθοριστικό ρόλο έπαιξε η έντονη προσωπικότητα της δεύτερης συζύγου του: "Η Αν ήταν εξαιρετική. Μια μοντέρνα γυναίκα. Είχε άποψη, ήταν θαρραλέα, δυναμική και οξύθυμη, είχε εξαιρετική εκπαίδευση: χαρακτηριστικά που στην αρχή γοήτευσαν τον Ερρίκο τον 8ο, ο οποίος δεν είχε γνωρίσει καμία άλλη σαν κι αυτή. Η Αν ξεχώριζε στην αγγλική αυλή. Αλλά τα ίδια πράγματα που αρχικά προσέλκυσαν τον Ερρίκο ήταν αυτά που τον απώθησαν όταν την παντρεύτηκε. Δεν ήθελε η Αν να διαφωνεί μαζί του και να έχει δικές της απόψεις, και η κατάσταση επιδεινώθηκε πολύ γρήγορα μετά τον γάμο τους".
"Τα ίδια πράγματα που αρχικά προσέλκυσαν τον Ερρίκο ήταν αυτά που τον απώθησαν όταν την παντρεύτηκε. Δεν ήθελε η Αν να διαφωνεί μαζί του και να έχει δικές της απόψεις"
Ο Ερρίκος ο 8ος δεν ήταν μόνο βασιλιάς, αλλά και γέννημα-θρέμμα της Αγγλίας των Τιδόρ, στην οποία οι γυναίκες, σύμφωνα με την Μπόρμαν, ήταν "πολίτες β’ κατηγορίας. Δεν είχαν δικαίωμα να έχουν περιουσία ή τα δικά τους χρήματα. Ήταν απόλυτα εξαρτημένες από τον σύζυγο και τον πατέρα και τον αδερφό τους, ζούσαν σε έναν κόσμο φτιαγμένο για άντρες. Οι φιλοδοξίες τους περιορίζονταν σε έναν καλό γάμο και στην τεκνοποίηση, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι αυτά δεν ήταν αρκετά για την Αν".
Η πτώση της Αν κατέληξε στη σύλληψή της τον Απρίλιο του 1536. Προηγουμένως είχε συλληφθεί ένα πλήθος αυλικών, αλλά και ο αδερφός της, Τζορτζ Μπολέιν, με την κατηγορία ότι είχαν διαπράξει μοιχεία και αιμομιξία μαζί της. Οι ίδιες κατηγορίες αποδόθηκαν και στην Αν, στις οποίες μάλιστα προστέθηκε και εκείνη της εσχάτης προδοσίας, με τον ισχυρισμό ότι είχε συνωμοτήσει για τη δολοφονία του βασιλιά. Η βασίλισσα φυλακίστηκε στον Πύργο του Λονδίνου, όπου δικάστηκε με συνοπτικές διαδικασίες, καταδικάστηκε στις 15 Μαΐου και, μόλις τέσσερις μέρες αργότερα, εκτελέστηκε διά αποκεφαλισμού.
Από μοιχαλίδα, ηρωίδα
Στην εποχή της βασιλείας του Ερρίκου η Αν εθεωρείτο μοιχαλίδα και προδότρια, αλλά όταν ανέβηκε στο θρόνο η κόρη της, βασίλισσα Ελισάβετ η Α', το 1558, υπήρξε μια μεταστροφή της κοινής γνώμης απέναντι στη μητέρα της, που αντιμετωπίστηκε ως μάρτυρας και ηρωίδα της Αγγλικής Μεταρρύθμισης (όπως ονομάζεται η απόσπαση της Εκκλησίας της Αγγλίας από την εξουσία του Πάπα).
Όμως η Μπόρμαν φωτίζει μια επιπλέον συμβολή της Αν Μπολέιν στους αιώνες που ακολούθησαν – μια συμβολή που φτάνει μέχρι τις μέρες μας: "Η ιστορία της Αν Μπολέιν μάς διδάσκει πόσο έχει εξελιχθεί ο ρόλος των γυναικών μέσα στα χρόνια. Μπορεί να έχουμε ακόμα δρόμο μπροστά μας αλλά, δόξα τω Θεώ, είμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση σήμερα κι αυτό χάρη σε πρωτοπόρους όπως η Αν Μπολέιν, που αρνήθηκαν να αποδεχτούν τον παραδοσιακό ρόλο της γυναίκας και της βασίλισσας στην εποχή τους. Η Αν υπήρξε πρότυπο, ειδικά για την κόρη της. Η Ελίζαμπεθ παρόλο που έχασε τη μητέρα της μόλις σε ηλικία τριών ετών, όταν η Αν εκτελέστηκε, επηρεάστηκε βαθιά από εκείνη και το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για άλλες γυναίκες της βασιλικής οικογένειας μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν".
"Είμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση σήμερα κι αυτό χάρη σε πρωτοπόρους όπως η Αν Μπολέιν, που αρνήθηκαν να αποδεχτούν τον παραδοσιακό ρόλο της γυναίκας και της βασίλισσας στην εποχή τους".
Η περίοδος της βασιλείας της Αν Μπολέιν έχει επηρεάσει ένα πλήθος έργων, με ένα από τα σπουδαιότερα το μυθιστόρημα "Γουλφ Χολ" (εκδ. Πάπυρος) της πολυβραβευμένης Χίλαρι Μαντέλ, που εμπνέεται από τα γεγονότα γύρω από τη ρήξη της Αγγλίας με τη Ρώμη και τον καθοριστικό ρόλο που είχε παίξει ο Τόμας Κρόμγουελ, δεξί χέρι του βασιλιά και διαβόητος μηχανορράφος.
Αν όμως η Μαντέλ προσεγγίζει την εποχή με όχημα τη μυθοπλασία, η Μπόρμαν στη νέα σειρά ντοκιμαντέρ της, "Αν Μπολέιν: Σύλληψη, δίκη, εκτέλεση", αναζητά μεθοδικά την αλήθεια, σε μια αφήγηση που υπόσχεται ατμόσφαιρα και σασπένς που μοιάζουν βγαλμένα από αστυνομικό θρίλερ.
"Η μεγαλύτερη αποκάλυψη για μένα, στη διαδικασία της δημιουργίας του ντοκιμαντέρ, ήταν ότι συνειδητοποίησα πως τα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί πολύ διαφορετικά" σχολιάζει η Μπόρμαν και προσθέτει: "Η Αν θα μπορούσε να επιβιώσει. Ο Ερρίκος θα μπορούσε να τη συγχωρέσει και εκείνη να ξεφύγει από αυτή την τρομακτική κατάσταση. Το γεγονός ότι η Αν Μπολέιν χρωστά μέρος της φήμης της σε ό,τι της συνέβη μάς κάνει να ξεχνάμε πόσο εύκολα θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά τα πράγματα".
Τι πιστεύετε, κ. Μπόρμαν, ότι καθόρισε τελικά την τραγική μοίρα της;
"Σε ένα γύρισμα στα Εθνικά Αρχεία συνέβη ένα από τα πιο απίστευτα πράγματα. Ενώ ερευνούσαμε ποιος ήταν από πίσω -αν ήταν, για παράδειγμα, ο Ερρίκος ο 8ος ή ο Τόμας Κρόμγουελ, ο επικεφαλής υπουργός του- ανακαλύψαμε ένα έγγραφο που δεν έχει καταγραφεί ποτέ πριν στο παρελθόν σε ταινία. Εγώ, που έχω ειδικευτεί στην ιστορία των Τιδόρ και που τους μελετάω εδώ και 30 χρόνια, δεν το είχα ξαναδεί. Ήταν λοιπόν μια αποκάλυψη που μας άνοιξε πραγματικά τα μάτια για το ποιος κινούσε τα νήματα πίσω από την πτώση της Αν".
"Ανακαλύψαμε ένα έγγραφο που εγώ, που έχω ειδικευτεί στην ιστορία των Τιδόρ και τους μελετάω εδώ και 30 χρόνια, δεν είχα ξαναδεί. Ήταν μια αποκάλυψη που μας άνοιξε πραγματικά τα μάτια για το ποιος κινούσε τα νήματα πίσω από την πτώση της Αν".
Στο παρελθόν έχετε πει ότι λατρεύετε την ατμόσφαιρα των παλατιών των Τιδόρ, μέσα στα οποία έχετε εργαστεί, και πως καταλαβαίνετε το γιατί τα συνοδεύουν τόσες ιστορίες φαντασμάτων. Θα μπορούσατε να μοιραστείτε μαζί μας μια από αυτές;
"Υπάρχουν αρκετές ιστορίες γύρω από την Αν και τον Πύργο του Λονδίνου, όπου εκτελέστηκε, και πολλές μαρτυρίες ότι την έχουν δει στην επέτειο της εκτέλεσής της. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι είδαν μια απόκοσμη γυναικεία φιγούρα να αιωρείται. Προσωπικά δεν έχω δει ποτέ φαντάσματα, αν και θα το ήθελα. Υπάρχουν πολλοί θρύλοι που συνδέονται με την Αν αλλά ακόμα και αν δεν δείτε φαντάσματα, μπορείτε να μπείτε στην ατμόσφαιρα ακολουθώντας τα βήματά της. Αυτό ακριβώς κάναμε στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ, με γυρίσματα στον Πύργο του Λονδίνου, στο πατρικό της και σε άλλους χώρους που συνδέονται με αυτήν, ζωντανεύοντάς τους ξανά".
Το ντοκιμαντέρ
Το "Αν Μπολέιν: Σύλληψη, δίκη, εκτέλεση" εξετάζει τις τελευταίες μέρες της θρυλικής βασίλισσας μέσα από μια σειρά γεγονότων που ξετυλίγονται σαν θρίλερ εποχής, συνδυάζοντας δραματικά την πολιτική, το σεξ, τα σκάνδαλα της αυλής και την πτώση της ευφυέστερης συζύγου του βασιλιά Ερρίκου του 8ου. Τα τρία επεισόδιά του κάνουν πρεμιέρα μαζί, στις 20 Ιουνίου, στις 19:10, στο Viasat History, και θα προβληθούν σε επανάληψη στις 21, 22 και 23 Ιουνίου.
Δείτε το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ:
