Υπάρχουν νύχτες που γράφουν ιστορία. Και η 23η προς την 24η Ιουλίου 1974 ήταν μία από αυτές.
Η Ελλάδα βρισκόταν στο χείλος της καταστροφής. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, που είχε προηγηθεί στις 20 Ιουλίου, είχε βυθίσει τη χώρα στην αγωνία, ενώ η γενική επιστράτευση που κηρύχθηκε μία ημέρα αργότερα αποκάλυψε με τον πιο δραματικό τρόπο την αποδιοργάνωση του κρατικού μηχανισμού και των Ενόπλων Δυνάμεων ύστερα από επτά χρόνια στρατιωτικής δικτατορίας.
Το καθεστώς είχε πλέον χάσει κάθε έλεγχο. Η κυβέρνηση του Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου, που λειτουργούσε υπό την επιρροή του Δημήτρη Ιωαννίδη, αδυνατούσε να διαχειριστεί την κρίση. Για πρώτη φορά, ακόμη και η στρατιωτική ηγεσία αναγνώριζε ότι η λύση δεν μπορούσε να δοθεί από τους ίδιους τους πραξικοπηματίες.
Η απόφαση που άλλαξε την πορεία της χώρας
Το πρωί της 23ης Ιουλίου, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Φαίδων Γκιζίκης συγκάλεσε σύσκεψη με την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η εξουσία έπρεπε να επιστρέψει στους πολιτικούς.
Λίγες ώρες αργότερα, στο Προεδρικό Μέγαρο συγκεντρώθηκαν οι σημαντικότεροι πολιτικοί της προδικτατορικής περιόδου. Ανάμεσά τους ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Γεώργιος Μαύρος, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο Σπύρος Μαρκεζίνης, ο Στέφανος Στεφανόπουλος και ο Ξενοφών Ζολώτας.
- Αρχικά αποφασίστηκε να σχηματιστεί κυβέρνηση υπό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Ωστόσο, οι εξελίξεις ήταν καταιγιστικές.
- Ο Ευάγγελος Αβέρωφ επέμεινε ότι η χώρα χρειαζόταν ένα πρόσωπο με διεθνές κύρος και ευρεία αποδοχή. Το τηλεφώνημα προς το Παρίσι έγινε σχεδόν αμέσως.
- Στην άλλη άκρη της γραμμής βρισκόταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο οποίος ζούσε αυτοεξόριστος στη Γαλλία από το 1963.
- Η απάντησή του ήταν θετική.
Το αεροπλάνο του Γάλλου Προέδρου και η ιστορική επιστροφή
Ο τότε Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εστέν, στενός φίλος του Καραμανλή, έθεσε αμέσως στη διάθεσή του το προσωπικό του προεδρικό αεροσκάφος Falcon.
Λίγο μετά τις 2 τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου, το αεροπλάνο προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού.
Η εικόνα που αντίκρισε ο Καραμανλής ήταν πρωτόγνωρη.
Χιλιάδες πολίτες είχαν κατακλύσει το αεροδρόμιο και τους δρόμους της Αθήνας. Άνθρωποι κάθε ηλικίας κρατούσαν ελληνικές σημαίες και φωτογραφίες του, φώναζαν συνθήματα όπως "Έρχεται!", "Δημοκρατία!" και επαναλάμβαναν ρυθμικά το όνομά του.
Στους δρόμους ακουγόταν το "Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις" του Μίκη Θεοδωράκη, σε μια αυθόρμητη γιορτή που κράτησε μέχρι το ξημέρωμα.
Εκείνη τη νύχτα η Αθήνα δεν κοιμήθηκε.
Δεν είχε σημασία αν κάποιος βρισκόταν στο Ελληνικό, στο Σύνταγμα ή στην Ομόνοια. Για πρώτη φορά μετά από επτά χρόνια, οι Έλληνες ένιωθαν πως η ελπίδα είχε επιστρέψει.
Η ορκωμοσία στις 4 τα ξημερώματα
Δύο ώρες μετά την άφιξή του, στις 4:00 π.μ., ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Φαίδωνα Γκιζίκη.
Η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας ήταν πλέον γεγονός.
Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας ορκίστηκε το πρώτο υπουργικό συμβούλιο, αποτελούμενο από πολιτικούς της Κεντροδεξιάς και του Κέντρου. Η συμμετοχή στελεχών της Αριστεράς αποφεύχθηκε προσωρινά, καθώς υπήρχε ακόμη φόβος αντίδρασης από σκληροπυρηνικούς αξιωματικούς που παρέμεναν σε καίριες θέσεις.
Οι πρώτες κινήσεις για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας
Η νέα κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με δύο τεράστιες προκλήσεις: τη διαχείριση της κυπριακής κρίσης και την επαναφορά της δημοκρατικής ομαλότητας.
Τα πρώτα μέτρα είχαν έντονο συμβολισμό αλλά και ουσιαστικό χαρακτήρα.
Καταργήθηκε το στρατόπεδο εξορίας της Γυάρου, απελευθερώθηκαν οι πολιτικοί κρατούμενοι, δόθηκε αμνηστία για τα πολιτικά αδικήματα και αποκαταστάθηκε η ελληνική ιθαγένεια σε όσους την είχε αφαιρέσει η δικτατορία.
Παράλληλα ξεκίνησε η αποδόμηση του μηχανισμού της χούντας, η αποκατάσταση του πολιτικού ελέγχου στις Ένοπλες Δυνάμεις και η προετοιμασία για τις πρώτες ελεύθερες εκλογές.
Τους επόμενους μήνες ακολούθησαν εξελίξεις που άλλαξαν οριστικά τη φυσιογνωμία της χώρας: νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ έπειτα από σχεδόν τρεις δεκαετίες, πραγματοποιήθηκε το δημοψήφισμα που κατήργησε τη μοναρχία και το 1975 ψηφίστηκε το νέο Σύνταγμα, θεμελιώνοντας τη Γ' Ελληνική Δημοκρατία.
Η ημέρα που άλλαξε την Ελλάδα
Χρόνια αργότερα, ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε δηλώσει:
"Η 24η Ιουλίου 1974 είναι ημέρα ιστορική και σαν τέτοια θα πρέπει να τη γιορτάζουν όλοι οι Έλληνες. Και είναι ιστορική, γιατί την ημέρα εκείνη, για να αποκατασταθεί η Δημοκρατία, χρειάστηκε να αποτραπούν σοβαροί κίνδυνοι, εσωτερικοί και εξωτερικοί."
Περισσότερα από πενήντα χρόνια μετά, η 24η Ιουλίου εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Δεν σηματοδοτεί μόνο την πτώση της δικτατορίας, αλλά και την αρχή μιας νέας εποχής, όπου η δημοκρατία, οι θεσμοί και οι πολιτικές ελευθερίες επανήλθαν στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής. Είναι η νύχτα που η Ελλάδα γύρισε σελίδα και ξεκίνησε να γράφει ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της.
