"Ο διάσημος έλλην αρχιμουσικός Δημήτρης Μητρόπουλος υπέστη καρδιακήν προσβολήν κατά τας δοκιμάς της υπ' αριθμ. 3 Συμφωνίας του Γκούσταβ Μάλερ εις την Σκάλαν. Προς στιγμήν παρέμεινεν ακίνητος, αμέσως δε κατέπεσεν εκ του βάθρου επί του οποίου ίστατο. Ο ιατρός της Σκάλας του Μιλάνου δρ Τζιανκάρλο Μπιόντι έσπευσε να τον βοηθήση. Ο Μητρόπουλος, όπως αναφέρουν "Τα Νέα", διηύθυνε την ορχήστραν επί δέκα περίπου λεπτά. Ολίγα λεπτά ενωρίτερον παρεπονέθη ότι ήτο κατάκοπος. "Αισθάνομαι τον εαυτόν μου πολύ εξηντλημένον", είπε. "Είμαι εν παλαιόν αυτοκίνητον, το οποίο πάντως εξακολουθεί να εργάζεται". Και πέρυσι ο εκλιπών υπέστη καρδιακήν προσβολήν εις Γερμανίαν, αλλά κατώρθωσε να αναρρώση", έγραφε η εφημερίδα "Μακεδονία" στο φύλλο της Πέμπτης 3ης Νοεμβρίου 1960.
Η αρχή μιας σχέσης
Ο Λέοναρντ Μπερνστάιν φοιτούσε στο Μουσικό Τμήμα του Χάρβαρντ όταν πρωτάκουσε τον Μητρόπουλο να διευθύνει τη Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης το 1937. Τότε "εισέβαλε στην ιδιωτική δεξίωση της ελληνικής κοινότητας του Χάρβαρντ προς τιμήν του και έως τη λήξη της βραδιάς είχε καταφέρει να διεγείρει το ενδιαφέρον τού κατά 20 χρόνια μεγαλύτερού του μαέστρου", όπως καταγράφει σε έρευνά του (που δημοσίευσε "Το Βήμα") ο δρ Ηλίας Χρυσοχοΐδης, ερευνητής στο John W. Κluge Center της Βιβλιοθήκης του Αμερικανικού Κογκρέσου, όπου βρίσκεται μεγάλο μέρος του αρχείου του Μπερνστάιν.
"Η δουλειά του καλλιτέχνη είναι σαν αυτή της πόρνης"
Η σχέση τους αναπτύχθηκε στη Μινεάπολη, όπου εγκαταστάθηκε ως διευθυντής της εκεί Ορχήστρας ο έλληνας μαέστρος. Κάποια στοιχεία μάλιστα αποδεικνύουν ότι ο Μητρόπουλος τον συντηρούσε τουλάχιστον για τα δύο πρώτα τρίμηνα του ακαδημαϊκού έτους 1939- 1940). Σύντομα όμως ο Αμερικανός που πήρε τον τίτλο του βοηθού κατάφερε να τον διαβάλει στο αυταρχικό "αφεντικό" της Συμφωνικής της Βοστώνης Σεργκέι Κουσεβίτσκι και να χρισθεί τελικά εκείνος διάδοχός του. Οι επίμονοι ψίθυροι για τον ομοερωτικό χαρακτήρα του, τα σχόλια για την ημίγυμνη φωτογραφία του Μητρόπουλου, το 1946, στο περιοδικό "Λάιφ" αλλά και για τις δηλώσεις του εκεί ("Η δουλειά του καλλιτέχνη είναι σαν αυτή της πόρνης· συνίσταται στο να κάνει άλλους ανθρώπους ευτυχισμένους αδιαφορώντας για το πώς αισθάνεται ο ίδιος") κατάφεραν τον σκοπό τους.
Ανάλογα σχόλια έφτασαν στους κατά κύριο λόγο δύστροπους μουσικούς ντίβες της περίφημης Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης, στους οποίους - σύμφωνα με τον βιογράφο του Δημήτρη Μητρόπουλου Γουίλιαμ Τρότερ ("Ο Ιεροφάντης της Μουσικής", Εκδόσεις Ποταμός, ) - έδωσε άλλοθι για να είναι απείθαρχοι απέναντι στον έλληνα μαέστρο όταν ανέλαβε μουσικός διευθυντής της ορχήστρας, οδηγώντας τον σε απόγνωση, μάρτυρες οι επιστολές του προς την Καίτη Κατσογιάννη. Τι παράξενο (και πάλι)! Τελικά ο ευεργετηθείς Λέοναρντ Μπερνστάιν κατάφερε να πάρει και αυτή τη θέση από τον Μητρόπουλο. Πόσα τέτοια αντέχει η καρδιά ενός ασκητή της Μουσικής, όπως ο αρκάς μαέστρος;
Ο Μπερνστάιν στο μεταξύ είχε φροντίσει να καλυφθεί από ψιθύρους για τις δικές του ερωτικές επιλογές, νυμφευόμενος την τηλεοπτική και θεατρική ηθοποιό Φελίσια Μοντεαλέγκρε από την Κόστα Ρίκα. Η αλληλογραφία τους, που βλέπει το φως στον τόμο του Σιμεόνε, αποκαλύπτει τώρα ότι και εκείνη ήξερε: "Είσαι ομοφυλόφιλος και μπορεί να μην αλλάξεις ποτέ", του γράφει, "και δεν παραδέχεσαι ότι κάνεις διπλή ζωή"...
Κατά πολλούς από το στενό περιβάλλον του, αυτή η μεγάλη προδοσία τού κόστισε τόσο πολύ που επιδεινώθηκε δραματικά η κατάσταση της υγείας του. Τον Νοέμβριο του 1960, ενώ βρισκόταν στο πόντιουμ της περίφημης Σκάλας του Μιλάνου και έκανε πρόβα με την ορχήστρα στην πολυαγαπημένη του Τρίτη Συμφωνία του Μάλερ, ο Δημήτρης Μητρόπουλος κατέρρευσε με την μπαγκέτα στο χέρι, αφήνοντας την τελευταία του πνοή σε ηλικία 64 ετών. Καρδιακή προσβολή διέγνωσαν οι γιατροί. Ραγισμένη καρδιά από την προδοσία, επέμεναν οι δικοί του άνθρωποι.
*Ο William Trotter σε μια πολύχρονη προσπάθεια να σκιαγραφήσει τη ζωή και τη τέχνη του Μητρόπουλου εξέδωσε το βιβλίο Ο Ιεροφάντης της Μουσικής, (εκδόσεις Ποταμός, ελληνική έκδοση, 1999), ένα βιβλίο επτακοσίων και πλέον σελίδων, που σε πολλά σημεία ξεσήκωσε αντιδράσεις όταν κυκλοφόρησε. Παρ όλες τις ενδεχόμενες αποκλίσεις, το βιβλίο αυτό προσφέρει μια τεράστια παλέττα πληροφοριών παίζοντας και με έννοιες όπως η δυσμένεια, η πίκρα, η αποκαθήλωση, η αχαριστία, η πιέσεις και τα αδιέξοδα. Δίνει χώρο στις ανθρώπινες παραμέτρους της σταδιοδρομίας του μαέστρου, όπως η ηθική και οικονομική υποστήριξη μουσικών στους οποίους πίστεψε και δεν δίστασε να επαινέσει δημοσίως, ανεξάρτητα από την μετέπειτα καλή η όχι και τόσο καλή εξέλιξή τους.
