Ως φοιτήτρια στο Λονδίνο, διψούσα να εξερευνήσω όλες τις ομορφιές της πολύβουης αυτής πόλης και να δω από κοντά όλα τα “αξιοθέατα”, που τόσο καιρό έβλεπα μόνο μέσα από φωτογραφίες σε τουριστικούς οδηγούς. Έτσι σχεδόν από την πρώτη βδομάδα μου στη βρετανική πρωτεύουσα, μετά τη Βουλή, το Buckingham palace, τα μουσεία, τις υπαίθριες αγορές και τα πάρκα, ήρθε και η σειρά του θρυλικού πολυκαταστήματος με τις πράσινες τέντες και τα χρυσά καλλιγραφικά γράμματα και τους καθώς πρέπει πορτιέρηδες με τις αριστοκρατικές στολές.
Κοιτάζοντας τον τεράστιο θόλο της εδουαρδιανής πρόσοψης του πολυκαταστήματος Harrods, το μάτι μου έπεσε στο λατινικό ρητό «Omnia omnibus ubique», που σημαίνει «Τα πάντα για όλους και παντού» και αμέσως συνειδητοποίησα ότι αυτό ταιριάζει απόλυτα στον κοσμοπολίτικο αέρα του Harrods. Και αυτό γιατί είναι ένα πολυκατάστημα που ανταποκρίνεται σε όλα τα γούστα και μπορεί να ικανοποιήσει και τον πιο απαιτητικό και παράξενο πελάτη σε όποιο σημείο της γης και αν βρίσκεται. Απευθείας αποτυπώθηκε στο μυαλό μου, η εικόνα ενός σύγχρονου ναού καταναλωτισμού, όπου όλες οι επιθυμίες γίνονται πραγματικότητα μέσα σε λίγα λεπτά, αρκεί βέβαια το πορτοφόλι να μην είναι άδειο.
Οι πιο γνωστοί οίκοι μόδας, ταχυδρομείο, τράπεζα, εστιατόρια, αντικερί, βιβλιοπωλείο, τμήμα πορσελάνης και επίπλων, κτηματομεσιτικό γραφείο, pet shop, εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων, κομμωτήριο, είδη δώρων, αρώματα και κοσμήματα, όλα αυτά βρίσκονται συγκεντρωμένα σε ένα οικοδομικό τετράγωνο στην πανάκριβη περιοχή Knightsbridge, σε απόσταση αναπνοής από το αριστοκρατικό Chelsea.
Στο πολυόροφο Harrods ο επισκέπτης μπορεί να βρει ότι ζητάει η ψυχή του, από το πιο απλό τρόφιμο έως το πιο σπάνιο, εξωτικό φρούτο, εκλεκτά αλλαντικά και τυριά, κρεατικά κάθε είδους και ποιότητας, ψαρικά σε τεράστια ποικιλία, είδη μαναβικής από όλο τον κόσμο, είδη αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής υψηλού επιπέδου. Ο τρόπος παρουσίασης των προϊόντων, οι βιτρίνες και ο διάκοσμος των αιθουσών, το προσωπικό και η άψογη εξυπηρέτηση στα food hall δύσκολα θα απογοητεύσουν και τον πιο δύστροπο πελάτη.
Ένα πολυκατάστημα με πολύ μεγάλη ιστορία και αίγλη
Μία επίσκεψη στο Harrods ήταν επομένως αρκετή για να πέσω πάνω στην Kate Moss και να αρχίζω να σκαλίζω το ένδοξο παρελθόν του. Το κουβάρι της ιστορίας λοιπόν ξετυλίγεται το 1824, όταν ο Charles Henry Harrod έλαβε ως κληρονομιά από τον πατέρα του ένα μπακάλικο στο απομονωμένο χωριό Knightsbridge. Βεβαίως, ούτε στα πιο τρελά του όνειρα δε φανταζόταν πως το όνομά του μετά από τόσα χρόνια θα εμφανίζεται σε όλους τους ταξιδιωτικούς οδηγούς ανά τον κόσμο.
Ο Charles Harrod ήτας ένας μετριόφρων και καθόλου φιλόδοξος άνθρωπος που αναγκάστηκε για πρώτη φορά να πάρει τη ζωή στα χέρια του, αναλαμβάνοντας τα ηνία στο μπακάλικο του πατέρα του. Και μάλιστα σε μία περίοδο, όπου μια επένδυση στο κακόφημο χωριό Knightsbridge, δε φάνταζε ως η καλύτερη επαγγελματική κίνηση.
Συνεπώς ξεκινά την επιχειρηματική του δραστηριότητα, πουλώντας σαπούνια, μπισκότα, κεριά και τσάι. Τα κέρδη του μετά βίας έφταναν τις 20 λίρες τη βδομάδα. Με δική του παρότρυνση, η οικογένειά του μετακομίζει στον πάνω όροφο από το μαγαζί και με την πάροδο του χρόνου, το άγνωστο χωριουδάκι Knightsbridge μετατρέπεται σε μια πολλά υποσχόμενη κωμόπολη. Ο Harrod συνέχισε να βρίσκεται στο τιμόνι του μαγαζιού μέχρι το 1861, όπου και αποφασίζει να το πουλήσει για 500 λίρες στον 20χρονο γιο του, Charles Digby.
Έπειτα από 3 χρόνια, ο φιλόδοξος γιος καταφέρνει να ξεχρεώσει όλα τα γραμμάτια στον πατέρα του και να φέρει έναν αέρα ανανέωσης στο μαγαζί. Χάρη στην επιχειρηματική του διαίσθηση, δέχεται μόνο μετρητά και όχι πίστωση από τους πελάτες τους και είναι ο πρώτος έμπορος που διαθέτει τα προϊόντα του σε έκπτωση. Μάλιστα διαφημίζει τη δουλειά του κάθε εβδομάδα στην τοπική εφημερίδα. Σύντομα το κατάστημα που ξεκίνησε με δύο υπαλλήλους κερδίζει 1.000 λίρες εβδομαδιαίως. Ο Charles Digby, βλέποντας τα οικονομικά του να αυξάνονται ραγδαία, μετακομίζει σε μια πλούσια γειτονιά και διευρύνει το κατάστημά του, χρησιμοποιώντας και τον χώρο του πρώην σπιτιού, όπου έμενε ο πατέρας του πάνω από το μαγαζί.
Σιγά σιγά, φέρνει στο κατάστημα ελκυστικά αρώματα και αφήνει διαφημιστικούς καταλόγους έξω από τα σπίτια. Με αυτόν τον τρόπο οι πελάτες του πλέον μπορούν να παραγγείλουν αγαθά στο σπίτι τους και η διανομή γίνεται κατ' οίκον. Τώρα το κατάστημά του διαθέτει και μαγειρεμένα φαγητά, γλυκά και πορσελάνες. Μάλιστα, αγοράζει και ένα άλογο με άμαξα για τις μακρινές παραγγελίες. Σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, απασχολεί 100 υπαλλήλους, στους οποίους πληρώνει τις υπερωρίες, αλλά από την άλλη κρατάει κάποια χρήματα από το μισθό τους, σε περίπτωση πρωινής αργοπορίας στη δουλειά.
Τα Χριστούγεννα του 1883, μια φωτιά καταστρέφει ολοσχερώς την περιουσία του. Παρόλα αυτά, ο Charles -τέρας ψυχραιμίας- δεν απελπίζεται. Αυτό που έχει προτεραιότητα είναι να στείλει επιστολές στους πελάτες του, ζητώντας συγγνώμη για την καθυστέρηση της παραγγελίας τους και καθησυχάζοντάς τους πως θα βρει τρόπο να στείλει τις παραγγελίες τους εγκαίρως. Και πραγματικά δεν τους απογοητεύει καθόλου, αλλά κάθε άλλο, χτίζει μία σχέση εμπιστοσύνης μαζί τους. Την ίδια κιόλας μέρα, νοικιάζει άλλο κτίριο. Το νέο κατάστημα ανοίγει το Σεπτέμβριο του 1884 με προσωπικό πλέον 200 υπαλλήλους. Και παρά την εμμονή του Harrod για πληρωμή σε μετρητά, στο νέο κατάστημα, λίγοι και εκλεκτοί πελάτες όπως ο Όσκαρ Ουάιλντ και ο Τσάρλι Τσάπλιν, απολαμβάνουν το προνόμιο ενός ανοιχτού λογαριασμού που τους δίνει τη δυνατότητα να αγοράζουν με δόσεις.
Τα προβλήματα υγείας του Charles Digby Harrod, τον αναγκάζουν να αποσυρθεί το 1889, λαμβάνοντας ένα αξιοσέβαστο ποσό για την αλλαγή ιδιοκτησίας. Το τιμόνι της διοίκησης του Harrods αναλαμβάνει ο ιδιοφυής Richard Burbidge. Μαζί με τους δύο διαδόχους του κρατούν τα ηνία της επιχείρησης για 70 χρόνια και εκτοξεύουν τα κέρδη στα ύψη.
Το 1959 αποσύρεται και ο τελευταίος απόγονος της οικογένειας Burbidge και τη θέση του προέδρου αναλαμβάνει ο Hugh Fraser και στη συνέχεια, ο διάδοχός του και πολύ φιλόδοξος Sir Hugh Fraser. Οι διάφοροι μέτοχοι της εταιρείας αγοράζουν και πωλούν τα μερίδιά τους σε υπερβολικά υψηλές τιμές. Μετά από αμέτρητες συσκέψεις και σοβαρές διαφωνίες, η εταιρεία των αδερφών Αλ Φαγιέντ αγοράζει το μυθικό πολυκατάστημα έναντι του ποσού των 615 εκατ. λιρών. Ο νέος πρόεδρος, ο Μοχάμεντ Αλ Φαγιέντ, πατέρας τους αδικοχαμένου Ντόντι Αλ Φαγιέντ, του τελευταίου συντρόφου της πριγκίπισσας Νταϊάνα, ξόδεψε τεράστια ποσά για να δώσει στο Harrods την παλιά του αίγλη. Το Μάιο του 2010 για τελευταία φορά, το πολυκατάστημα αλλάζει χέρια, όταν ο Αλ Φαγιέντ, το πουλάει στην Qatar Holdings έναντι του εξωπραγματικού ποσού των 1,5 δισ. Λιρών.
Ότι πιο πρωτοπόρο για εκείνη την εποχή
Οι καινοτομίες δεν σταματούν να διαδέχονται η μία την άλλη. Μια από τις πρώτες καινοτομίες είναι η εγκατάσταση το 1898, για πρώτη φορά σε κατάστημα κυλιόμενης σκάλας, η οποία ήταν κατασκευασμένη από πλεκτό δερμάτινο ιμάντα. Οι πελάτες σοκαρίστηκαν τόσο πολύ από τη χρήση της, που στο τέλος της σκάλας, τους προσέφεραν κονιάκ και αρωματικά άλατα να μυρίσουν, προκειμένου να μη λιποθυμήσουν. Επιπλέον, δημιουργείται το πρώτο τηλεφωνικό κέντρο εξυπηρέτησης πελατών παγκοσμίως, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, ενώ οι παραδόσεις κατ' οίκων εξαπλώνονται σε όλη την Αγγλία, την Ουαλία, τη Σκωτία και την Ιρλανδία.
Εξίσου εντυπωσιακό είναι και ένα ιδιαίτερα μεγάλο σύστημα σωληνώσεων που δημιουργήθηκε στο θρυλικό Harrod το 1935 για έναν και μόνο σκοπό. Μέσα από περίπλοκες σωληνώσεις μεταφέρονταν τα χρήματα από τα ταμεία των ορόφων στα υπόγεια και από εκεί οι αρμόδιοι υπάλληλοι τα μετρούσαν. Με τον ίδιο τρόπο έριχναν τα ρέστα που ανέβαιναν και πάλι στα ταμεία μέσα από το ίδιο σύστημα.
Πέρα όμως από τις τεχνολογικές καινοτομίες, δίνεται ιδιαίτερη προσοχή και στο ανθρώπινο δυναμικό. Για το λόγο αυτό, προσφέρονται υποτροφίες στο προσωπικό, που εκπαιδευόταν δωρεάν στις ξένες γλώσσες, στην αλληλογραφία και τη γραφομηχανή, ενώ αρκετά τολμηρή ήταν και η κίνηση της διοίκησης του Harrods, που παρά τις προκαταλήψεις της εποχής, αποφασίζει να απασχολήσει όχι μόνο άντρες υπαλλήλους, σε μια εποχή που το επάγγελμα της γυναίκας ήταν τα οικιακά.
Όλη η αφρόκρεμα μαζεμένη στη Knigthbridge
Κανένας δε θα μπορούσε να αμφισβητήσει το γεγονός ότι το επιβλητικό αυτό πολυκατάστημα υπήρξε για πολλές δεκαετίες το στέκι της βρετανικής ελίτ. Η βασίλισσα Μαρία επισκεπτόταν συχνά το Harrods για να αγοράσει χαλιά και πορσελάνες, ενώ ο πρίγκιπας Κάρολος αγόρασε το δώρο των δεύτερων γενεθλίων του. Η βασίλισσα Ελισάβετ, παραγγέλνει μέχρι και σήμερα ρούχα από εκεί, ενώ ο Ουίλιαμ και ο Χάρι, κατά την παιδική τους ηλικία αγόραζαν όλα τα videogame τους. Όλη η αφρόκρεμα της βρετανικής πρωτεύουσας απολάμβανε το τσάι της στο πασίγνωστο 'Grand Restaurant' του Harrods, ενώ πολλοί έρωτες μεταξύ γαλαζοαίματων και δεσποινίδων ευγενικής καταγωγής εκτυλίχθηκαν στα μοναδικά σαλόνια του μυθικού καταστήματος.
* Από το 1989 απαγορεύεται η είσοδος στο κατάστημα σε πελάτες που δεν τηρούν κατάλληλο dress code. Συνεπώς, δεν επιτρέπεται η είσοδος σε επισκέπτες που φορούν βερμούδες, σαγιονάρες, σορτς παραλίας και γενικώς η εμφάνισή τους είναι ατημέλητη.
