Η Χίος είναι σαν δύο νησιά σε ένα. Είναι ο ήρεμος νότος με τα μαστιχόδεντρα, τα καστροχώρια και τα παραθαλάσσια τουριστικά θέρετρα και ο σχεδόν ανεξερεύνητος βορράς με την αγριάδα του τοπίου, τους φιδίσιους δρόμους που σκαρφαλώνουν σε απόκρημνες πλαγιές, ακατοίκητες για πολλά χιλιόμετρα. Στον βορρά, η Βολισσός με το κάστρο-στέμμα δίνει την αίσθηση ότι σηματοδοτεί το τέλος του πολιτισμού. Οι επίμονοι ταξιδιώτες που συνεχίζουν την ιλιγγιώδη διαδρομή αποζημιώνονται, 67 χιλιόμετρα από την πόλη και αμέτρητες στροφές μετά, από την ανακάλυψη ενός σπηλαίου με παράξενο όνομα και ακόμα πιο παράξενους θρύλους να το περιβάλλουν.
Το Άγιο Γάλας του ομώνυμου χωριού είναι γνωστό για τους δύο ναούς του, της Παναγιάς Αγιογαλούσαινας και της Αγίας Άννας, που βρίσκονται στην είσοδο και το εσωτερικό του αντίστοιχα, αν και η ιστορία του ανάγεται στη νεολιθική εποχή. Ανασκαφές που έγιναν από την Άννα Πετροχείλου αποκάλυψαν πλήθος προϊστορικών ευρημάτων όπως εργαλεία, αγγεία και όστρακα, κάποια από τα οποία τοποθετούνται χρονολογικά στο 6500 π.Χ.
Το βάφτισμά του έγινε βέβαια πολύ μεταγενέστερα, από τον θρύλο που το θέλει να έγινε καταφύγιο και τροφός μιας εξόριστης λεπρής κόρης βασιλιά. Λέγεται ότι η πριγκιποπούλα ονειρεύτηκε την Παναγία και, ακολουθώντας τις οδηγίες της, πλύθηκε με το νερό που έσταζε από τους σταλακτίτες -το άγιο γάλα- και θεραπεύτηκε.
Σήμερα οι ξεναγήσεις που γίνονται καθημερινά στο εσωτερικό του σπήλαιου και του ναού, βουτηγμένου στο πράσινο και βυθισμένου στον βράχο, μυούν τους επισκέπτες στο παρελθόν, την ιστορία και τους μύθους του. Οργανώνονται από τον Πολυχώρο Άγιο Γάλας, τον οποίο «τρέχουν» δύο νέοι άνθρωποι με καταγωγή από το Άγιο Γάλας, η Αναστασία Γαλάτουλα, η οποία πήρε τη σκυτάλη από τον πρωτεργάτη Νίκο Γεωργούλη, και ο Δημήτρης Γαλάτουλας.
Η διαδρομή καταλήγει αναπόφευκτα στο καφέ του Πολυχώρου. Ενώ τα παιδιά διασκεδάζουν με την ψυχή τους στα υπαίθρια παιχνίδια από φυσικά υλικά, η δροσιά των πλατάνων, η μουσική των τρεχούμενων νερών και των τζιτζικιών, οι σπιτικοί μεζέδες με υλικά από το βιολογικό μποστάνι και το άφθονο χιώτικο ούζο σε φέρνουν αβίαστα σε μια κατάσταση απόλυτης χαλάρωσης.
Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα του Πολυχώρου στο facebook, από όπου προέρχονται και οι φωτογραφίες.
