Να μένει το βύσσινο!
Η λαϊκή αυτή έκφραση που γεννήθηκε κάπου μεταξύ 1900 και 1905 και σήμερα δηλώνει άρνηση (εναλλακτικά «να (μού) λείπει το βύσσινο» ή «να μου λείπει»), προέρχεται από ένα περιστατικό που συνέβη σ’ ένα καφενείο μεταξύ ενός βουλευτή κι ενός ψηφοφόρου του. Ο ψηφοφόρος παρήγγειλε στον σερβιτόρο του καφενείου που συναντήθηκαν ένα γλυκό βύσσινο, για να κεράσει τον βουλευτή κι έτσι να πετύχει το -τί άλλο;- το ρουσφετάκι του. Ο βουλευτής, όμως, σκληρό καρύδι, δε φαινότανε διατεθειμένος να τον βοηθήσει. Αγανακτισμένος τότε ο ψηφοφόρος, που έβλεπε πως δε θα γινότανε τίποτα, φώναξε δυνατά στον σερβιτόρο: «Να μένει το βύσσινο!».
Έφαγα χυλόπιτα
Γύρω στα 1815 υπήρχε κάποιος κομπογιαννίτης, ο Παρθένης Νένιμος, ο οποίος ισχυριζόταν πως είχε βρει το φάρμακο για τους βαρύτατα ερωτευμένους. Επρόκειτο για ένα παρασκεύασμα από σιταρένιο χυλό ψημένο στο φούρνο. Όσοι λοιπόν αγαπούσαν χωρίς ανταπόκριση, θα έλυναν το πρόβλημά τους τρώγοντας αυτή τη θαυματουργή πίτα - και μάλιστα επί τρεις ημέρες, κάθε πρωί, τελείως νηστικοί.
Σιγά Τον Πολυέλαιο
Τα πρώτα χρόνια μετά την επανάσταση του 1821 και αφού ένα τμήμα τής Ελλάδος έγινε ανεξάρτητο κράτος, άρχισε και η λειτουργία τής Βουλής. Στην οροφή της κρεμόταν ένας αρκετά βαρύς πολυέλαιος, αλλά όχι ιδιαίτερης αξίας. Οι οπλαρχηγοί, οι οποίοι συνήθιζαν να έρχονται στην αίθουσα των συνεδριάσεων αρματωμένοι, όταν «άναβαν τα αίματα», άρχιζαν να ρίχνουν κουμπουριές προς το ταβάνι, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος να πέσει ο πολυέλαιος και να τραυματισθούν οι παρευρισκόμενοι. Οι ψυχραιμότεροι λοιπόν, φώναζαν «Προσέξτε τον πολυέλαιο», οι άλλοι απαντούσαν «Σιγά τον πολυέλαιο!» και έτσι, η έκφραση έμεινε.
Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα
Η φράση προέρχεται από αισώπειο μύθο «Ανήρ Κομπαστής» σύμφωνα με τον οποίο κάποιος ισχυριζόταν ότι κάποτε στη Ρόδο έκανε ένα πολύ μεγάλο άλμα και του ζήτησαν να το επαναλάβει λέγοντά του την παραπάνω φράση.
Μυρίζω τα νύχια μου
Η φράση έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Κατά την διάρκεια μιας τελετουργίας, οι ιέρειες των μαντείων βουτούσαν τα δάχτυλά τους σ' ένα υγρό με βάση το δαφνέλαιο. Στην συνέχεια φέρνοντας τα χέρια κοντά στο πρόσωπο, ανέπνεαν τις αναθυμιάσεις του υγρού και μ' αυτό τον τρόπο έπεφταν σ' ένα είδος καταληψίας κατά την οποία προμάντευαν τα μελλούμενα.
Ψώνισε από σβέρκο
Η συγκεκριμένη έκφραση σημαίνει ότι κάποιος έκανε τη χειρότερη δυνατή επιλογή. Η φράση έχει τις ρίζες της στην εποχή όπου η γεωργία στηρίζονταν στην χρήση των ζώων. Το δέρμα στο σβέρκο των ζώων, λόγω της συνεχούς τριβής με το αλέτρι, γινόταν ιδιαίτερα σκληρό και δύσκολο στην κατεργασία, δεν ήταν λοιπόν καλή επιλογή για οτιδήποτε άλλο παρά μόνο για την κατασκευή υποδημάτων.
Mάλλιασε η γλώσσα μου
Η φράση έχει τις ρίζες τις στη βυζαντινή εποχή. Αναφέρεται σε κάποιον που έλεγε πολλά λόγια που δεν έπρεπε να ειπωθούν. Η τιμωρία του ήταν τρομερή. Του έδιναν ένα ειδικό χόρτο που ήταν υποχρεωμένος να το μασήσει και να το κάνει πολτό μέσα στο στόμα του. Το χόρτο αυτό ήταν αγκαθωτό, στυφό και αρκετά σκληρό, τόσο που κατά το μάσημα, το στόμα του πρηζόταν και η γλώσσα του άνοιγε, μάτωνε και γινόταν ίνες-ίνες όπως είναι τα μαλλιά. Από την τιμωρία βγήκε και η παροιμιώδης φράση : “μάλλιασε η γλώσσα μου”, που την λέμε μέχρι σήμερα, όταν προσπαθούμε να πείσουμε κάποιον για κάτι και του το λέμε πολλές φορές.
Κάνει την πάπια
Στη βυζαντινή εποχή, αυτός που κρατούσε τα κλειδιά του παλατιού (ο κλειδοκράτορας) ονομάζονταν Παπίας. Με τον καιρό, το όνομα αυτό έγινε τιμητικός τίτλος, που δινόταν σε διάφορους έμπιστους αυλικούς. Ο Πάπιας είχε το δικαίωμα να παρακάθεται στο ίδιο τραπέζι με τον αυτοκράτορα και να κουβεντιάζει μαζί του. Κάποτε -όταν αυτοκράτορας ήταν ο Βασίλειος Β’- Παπίας του παλατιού έγινε ο Ιωάννης Χανδρινός, άνθρωπος σκληρός, ύπουλος και ψεύτης. Από όταν ανέλαβε καθήκοντα, άρχισε να διαβάλει τους πάντες και έτσι έγινε το φόβητρο όλων. Όταν κάποιος του παραπονιόταν πως τον αδίκησε, ο Χανδρινός προσποιούταν τον έκπληκτο και τα μάτια του …βούρκωναν υποκριτικά. Η διπροσωπία του αυτή έμεινε κλασική ιστορική και από τότε, όταν κάποιος προσποιείται τον ανήξερο λέμε «Ποιείς τον Παπίαν»…
Από την πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλα
Η πραγματική μορφή αυτής της φράσης είναι: "Από την Πόλη έρχομαι και στην κορφή καν' έλα" που σημαίνει ότι εγώ έρχομαι από την Πόλη (Κωνσταντινούπολη) και σε προσκαλώ να έρθεις στην κορυφή. Σύμφωνα, με αυτήν την άποψη, η φράση αυτή ήταν μήνυμα των Σταυροφόρων, όταν επέστρεφαν από την κατακτημένη, πλέον, Πόλη (Κωνσταντινούπολη) και καθόριζαν ως σημείο συνάντησής τους την κορυφή κάποιου λόφου.
Με το «νι» και με το «σίγμα»
Παλαιότερα, όταν τα παιδιά μάθαιναν τα υποκοριστικά, ο δάσκαλος τούς έλεγε ότι η αρχική τους κατάληξη ήταν σε -ιo και ότι στα μεσαιωνικό χρόνια ήταν σε -ιον και -ιν, για να καταλήξει στο τέλος στο απλό -ι. Π.χ. παιδίον, παιδίν, παιδί. Επίσης, τους δίδασκε ότι ο τύπος των θηλυκών τριτόκλιτων ήταν σε -ις και κατέληξε να φύγει το τελικό -ς. Π.χ. πόλις, πόλι. Όταν στους τελευταίους αιώνες άρχισαν να γράφουν το χέρι, το πόδι, χωρίς το -ν και η πίστι, η πόλι χωρίς το -ς, οι τύποι που είχαν το νι και σίγμα θεωρούνταν οι πιο σωστοί και οι κομψότεροι. Γι’ αυτό, όποιος μιλούσε με το νι και με το σίγμα, μιλούσε σωστό και τέλεια. Απ’ αυτό, λοιπόν, βγήκε η φράση: «Του τα είπα με το νι και με το σίγμα», που σήμερα σημαίνει επακριβώς, αυτολεξεί, με κάθε λεπτομέρεια.
