Από πολλές απόψεις, ο γάμος του Ναπολέοντα και της Ιωσηφίνας Βοναπάρτη από το 1796 έως το 1809 αντικατόπτριζε την ταραχώδη εποχή κατά την οποία έγιναν αυτοκράτορας και αυτοκράτειρα της Γαλλίας. Περισσότερα από 200 χρόνια αργότερα, η απροσδόκητη άνοδός τους στην εξουσία κατά την αλλαγή του 19ου αιώνα είναι το θέμα της νέας ταινίας του Ridley Scott "Ναπολέων".
Στη ταινία, που προβάλλεται τώρα στους κινηματογράφους, πρωταγωνιστούν ο Χοακίν Φίνιξ στον ρόλο του διαβόητου στρατιωτικού διοικητή Βοναπάρτη και η Βανέσα Κίρμπι στον ρόλο της Ζοζεφίνας, της πρώτης συζύγου του. Όπως υποδηλώνει και το όνομά της, η ταινία Napoleon εστιάζει σε μεγάλο βαθμό στην κληρονομιά του ίδιου του Βοναπάρτη, από την πρώιμη επιτυχία του στο πεδίο της μάχης μέχρι την τελική πτώση και την εξορία του.
Ωστόσο, η 13χρονη ένωσή του με τη Ζοζεφίν υπήρξε μια συναρπαστική περίοδος. Μεταξύ άλλων, το ζευγάρι διαφωνούσε για τα χρήματα και πέρασε δια πυρός και σιδήρου για να αποκτήσει διάδοχο. Τελικά, αυτές οι δυσκολίες οδήγησαν στον χωρισμό τους και σε μια ζωή όχι πολύ ευτυχισμένη και για τους δυο τους.
Η Ζοζεφίν είχε μια ταπεινή καταγωγή
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες πριν γνωρίσει και λάβει το διάσημο πλέον όνομά της από τον Ναπολέοντα, η Ζοζεφίνα γεννήθηκε ως Marie-Joseph-Rose Tascher de la Pagerie στις 23 Ιουνίου 1763, στη φυτεία Tros-Îlets στη Μαρτινίκα (το νησί της ανατολικής Καραϊβικής αποτελεί σήμερα επίσημο γαλλικό έδαφος). Αρχικά την αποκαλούσαν Rose για συντομία ή χαϊδευτικά Yeyette, ήταν η μεγαλύτερη κόρη του Joseph Gaspard de Tascher, ενός καλλιεργητή ζάχαρης, και της Rose-Claire Des Vergers de Sannois.
Σύμφωνα με το βιβλίο του Ernest John Knapton "Αυτοκράτειρα Ιωσηφίνα" του 1963, η μελλοντική αυτοκράτειρα έμενε με την οικογένειά της στο διυλιστήριο ζάχαρης της φυτείας, αφού ένας τυφώνας κατέστρεψε το σπίτι τους και σκότωσε 440 ανθρώπους το 1766. Η Ιωσηφίνα μπορεί να μη ζούσε σε ένα αρχοντικό σπίτι, απολάμβανε όμως τη ζωή στο νησί και τα πολύχρωμα πουλιά και φυτά που την περιέβαλαν.
Σύμφωνα με το βιβλίο του Ernest John Knapton "Αυτοκράτειρα Ιωσηφίνα" του 1963, η μελλοντική αυτοκράτειρα διέμενε με την οικογένειά της στο διυλιστήριο ζάχαρης της φυτείας, αφού ένας τυφώνας κατέστρεψε το σπίτι τους και σκότωσε 440 ανθρώπους το 1766. Παρά το μη αξιοσημείωτο σπίτι της, η Ιωσηφίνα απολάμβανε τη ζωή στο νησί και τα πολύχρωμα πουλιά και φυτά που την περιέβαλαν.
Όταν ήταν 10 ετών, οι γονείς της την έστειλαν σε ένα μοναστήρι στην πρωτεύουσα Φορτ ντε Φρανς για να μορφωθεί. Δεν τους ενδιέφερε ο πλουτισμός της κόρης τους, αλλά ήθελαν να την κάνουν κατάλληλη σύντροφο για να παντρευτεί έναν πλούσιο γαμπρό. Τον Δεκέμβριο του 1779, το σχέδιο αυτό καρποφόρησε, όταν ο Ιωσήφ συνόδευσε τη 16χρονη Ζοζεφίν στη Γαλλία για τον γάμο της με τον Αλεξάντρ ντε Μποαρνέ.
Το ζευγάρι έζησε στα προάστια του Παρισιού και απέκτησε δύο παιδιά: έναν γιο με το όνομα Eugéne το 1781 και μια κόρη με το όνομα Hortense το 1783. Ωστόσο, η σχέση τους χάλασε γρήγορα και χώρισαν το 1785, με τη Ζοζεφίν να παίρνει τελικά την κόρη της πίσω στη Μαρτινίκα και τον Αλέξανδρο να αναλαμβάνει την επιμέλεια του Ευγένιου.
Η Ιωσηφίνα επέστρεψε στη Γαλλία με την Ορτάνς το 1790 μετά την έναρξη της Γαλλικής Επανάστασης και την εξέγερση των σκλάβων στη Μαρτινίκα. Εκεί, επανασυνδέθηκε με τον Αλεξάντρ, καθώς δεν χώρισαν ποτέ επίσημα. Εκείνος ήταν επιτυχημένος πολιτικός εκείνη την εποχή και ανέβηκε στην ηγεσία της Συντακτικής Συνέλευσης το 1791, προτού αναλάβει ηγετική θέση στον στρατό.
Τρία χρόνια αργότερα, αυτός και η Ιωσηφίνα συνελήφθησαν. Εκείνος εκτελέστηκε με γκιλοτίνα και η Ζοζεφίνα περίμενε και αυτή τον θάνατό της. Ευτυχώς, γλίτωσε μετά την ανατροπή και την εκτέλεση του Μαξιμιλιέν ντε Ροβεσπιέρου.
Χωρίς εισόδημα και με δύο παιδιά να φροντίζει, η Ζοζεφίν βρήκε μια φίλη στην κοσμική Τερέζα Καμπάρους. Η τελευταία σύστησε τη Ζοζεφίν σε έναν επίδοξο στρατηγό, τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, σε ένα πάρτι το 1795. Ενώ εκείνος γοητεύτηκε γρήγορα και της έκανε πρόταση γάμου τον Ιανουάριο του 1796. Η Ζοζεφίνα δεν ανταποκρίθηκε ένθερμα - καθώς ο Ναπολέοντας της φάνηκε "σιωπηλός και αδέξιος με τις γυναίκες" .
Ωστόσο, είδε τελικά τα κοινωνικά και οικονομικά πλεονεκτήματα που θα μπορούσε να της προσφέρει το αυξανόμενο κύρος του και συμφώνησε με την πρότασή του. Παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στις 9 Μαρτίου 1796, αλλά ο μήνας του μέλιτος θα έπρεπε να περιμένει. Δύο ημέρες αργότερα, ο Ναπολέων αναχώρησε για την πρώτη του στρατιωτική εκστρατεία στην Ιταλία.
Η απιστία και οι οικογενειακές εντάσεις σημάδεψαν το γάμο τους
Αν και η Ιωσηφίνα επωφελήθηκε οικονομικά από τις κατακτήσεις του συζύγου της στο πεδίο της μάχης, οι μακροχρόνιοι χωρισμοί τους δημιούργησαν ένταση στη σχέση τους. Τόσο η ίδια όσο και ο Ναπολέων είχαν εξωσυζυγικές σχέσεις, ενώ ο Ναπολέων απέκτησε τουλάχιστον δύο παιδιά εκτός γάμου μέχρι το 1810.
Η Ιωσηφίνα ξόδευε επίσης αφειδώς χρήματα, προκαλώντας τον θυμό του Ναπολέοντα. Διοργάνωσε πολυτελή πάρτι στο παλάτι Tuileries και δημιούργησε μια γκαρνταρόμπα με τα καλύτερα ρούχα. Το 1799, αγόρασε το σπίτι τους στο Malmaison κοντά στο Παρίσι και το μεταμόρφωσε με όμορφους κήπους με τριαντάφυλλα και εξωτικά ζώα, όπως καγκουρό και στρουθοκαμήλους. Παρόλο που ο Ναπολέων συγκρουόταν συχνά με τη Ζοζεφίνα για τους λογαριασμούς της, η γοητεία της και η δημόσια αντίληψή της τελικά τον καθησύχασαν. "Εγώ κερδίζω τις μάχες, αλλά η Ζοζεφίνα κερδίζει τις καρδιές", έλεγε.
Ωστόσο, παρά τις διαφωνίες τους, είναι σαφές ότι ο Ναπολέων νοιαζόταν πολύ για την Ιωσηφίνα. Στις επιστολές του από το πεδίο της μάχης παραπονιόταν για την έλλειψη αλληλογραφίας τους. "Δεν μπορώ να πιω ούτε ένα φλιτζάνι τσάι χωρίς να καταριέμαι τη δόξα και τη φιλοδοξία που με κρατούν μακριά από την ψυχή της ύπαρξής μου", έγραψε κάποτε.
Ο Ναπολέων προσπάθησε επίσης να ενώσει τις οικογένειες Βοναπάρτη και Μποαρνέ, υιοθετώντας τον Ευγένιο και επιτρέποντας στον αδελφό του Λουδοβίκο να παντρευτεί τη θετή του κόρη Ορτένς. Κατά τη στέψη του ως αυτοκράτορα το 1804, ήταν εκείνος που θα στέψει τη σύζυγό του αυτοκράτειρα -μια δημόσια επίδειξη υποστήριξης εν μέσω αυξανόμενων πιέσεων από τους δικούς του συγγενείς να χωρίσει με την Ιωσηφίνα.
Η Ιωσηφίνα και ο Ναπολέοντας δεν μπορούσαν να αποκτήσουν διάδοχο
Η δυσαρέσκεια της οικογένειας Βοναπάρτη προήλθε κυρίως από την αδυναμία της Ζοζεφίνας να τους γεννήσει παιδιά και, συνεπώς, διάδοχο. Γνωρίζοντας ότι αυτό θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει στο τέλος του γάμου τους, αισθανόταν και εκείνη βάρος.
Σύμφωνα με το περιοδικό O&G, η Ζοζεφίνα ταξίδεψε στην λουτρόπολη Plombières του σημερινού Βελγίου το 1798 μετά από σύσταση του γιατρού του Ναπολέοντα. Η κουνιάδα της είχε κάνει το ίδιο και έμεινε έγκυος σε μια κόρη μετά από έξι χρόνια στειρότητας. Όμως, παρά τις πολλαπλές επισκέψεις, η Ζοζεφίν δεν βίωσε δεν τα κατάφερε.
Μόλις ο Ναπολέων στέφθηκε αυτοκράτορας το 1804, έγινε επίσης όλο και πιο ανυπόμονος με την υπογονιμότητά της. Τελικά, τον Νοέμβριο του 1809, ενημέρωσε τη σύζυγό του για την επιθυμία του να χωρίσουν. Η Ιωσηφίνα συμφώνησε απρόθυμα και ο γάμος τους ακυρώθηκε επίσημα εβδομάδες αργότερα, στις 15 Δεκεμβρίου.
Παρά τη συχνά αμφιλεγόμενη ένωσή τους, ο Ναπολέων υποσχέθηκε να διασφαλίσει το μέλλον της Ιωσηφίνας. "Θέλω να διατηρήσει τον βαθμό και τον τίτλο της αυτοκράτειρας, αλλά σίγουρα δεν θέλω να αμφιβάλλει για τα συναισθήματά μου και θέλω να με θεωρεί πάντα τον καλύτερο και αγαπημένο της φίλο", είπε, σύμφωνα με το Ίδρυμα Ναπολέων.
Η Ζοζεφίν εγκαταστάθηκε για τα καλά στο Malmaison, βελτιώνοντας το σπίτι, φροντίζοντας τους κήπους και επεκτείνοντας τη συλλογή έργων τέχνης της.
Η Ζοζεφίνα και ο Ναπολέων φρόντιζαν ο ένας τον άλλον μέχρι το θάνατό τους.
Σύμφωνα με το PBS, ο Ναπολέων, περίπου 40 ετών πλέον, άρχισε αμέσως να αναζητά νέα σύζυγο. Η ιδανική υποψήφια ήταν η Άννα Παβλόβνα, η 15χρονη αδελφή του Ρώσου τσάρου Αλέξανδρου Α. Αλλά αφού η πρότασή του αντιμετωπίστηκε με καθυστερήσεις και δικαιολογίες, αντί γι' αυτό επέλεξε την αρχιδούκισσα Μαρία-Λουίζα της Αυστρίας, κυρίως λόγω πολιτικών κινήτρων. Παρά τους αρχικούς φόβους και τις αντιρρήσεις της 19χρονης Μαρί-Λουίζας -έγραψε στο ημερολόγιό της ότι και μόνο το να δει τον Ναπολέοντα θα ήταν "η χειρότερη μορφή βασανιστηρίων"- τον παντρεύτηκε με πολιτική τελετή τον Απρίλιο του 1810.
Μέσα σε ένα χρόνο, η Μαρί-Λουίζα γέννησε έναν διάδοχο, τον Ναπολέοντα Β΄, ο οποίος έλαβε τον τίτλο του βασιλιά της Ρώμης. Παρόλα αυτά, ο Ναπολέων κράτησε την υπόσχεσή του προς τη Ζοζεφίνα, συνεχίζοντας να της γράφει γράμματα και μερικές φορές εμφανιζόταν απροειδοποίητα για να τη δει προκαλώντας τη ζήλια της νέας του συζύγου.
Στο Malmaison, η Ιωσηφίνα παρακολούθησε την επιδείνωση της κατάστασης της διακυβέρνησης του πρώην συζύγου της, με τη Ρωσία και τους συμμάχους της να εισβάλλουν στη Γαλλία το 1814. Δεν είδε τον Ναπολέοντα προτού εκείνος μεταβεί στην εξορία μετά τη γρήγορη παράδοση του Παρισιού.
Επίσης, δεν έζησε για να δει πολλά από τα επακόλουθα. Πέθανε από πνευμονία σε ηλικία 51 ετών στις 29 Μαΐου 1814. Σύμφωνα με το βιβλίο της Kate Williams Ambition and Desire: The Dangerous Life of Josephine Bonaparte, η υπηρέτριά της πίστευε ότι "πέθανε από θλίψη" για την πτώση του Ναπολέοντα.
Ο Ναπολέων επέστρεψε σύντομα στην εξουσία το 1815, αλλά γρήγορα εξορίστηκε ξανά -αυτή τη φορά από τους Βρετανούς- στο απομακρυσμένο νησί της Αγίας Ελένης την ίδια χρονιά. Εκεί περιτριγυρίστηκε με φωτογραφίες της Ζοζεφίνας, τρώγοντας ακόμη και από πιάτα με το ομοίωμά της.
Προφανώς τη σκεφτόταν μέχρι τις τελευταίες του στιγμές, προφέροντας το όνομά της ως την τελευταία του λέξη πριν από το θάνατό του στις 5 Μαΐου 1821.
Αν και η σχέση τους ήταν δύσκολη, είναι σαφές ότι ο Ναπολέων και η Ιωσηφίνα ανέπτυξαν μια αμοιβαία αγάπη που υπερέβη τον θεσμό του γάμου, υπήρξε μια σχέση ζωής.
Ακολουθήστε το Womantoc στο Instagram
