Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: shit happens. Το κακό πάντα συνέβαινε, συμβαίνει και θα συνεχίσει να συμβαίνει. Πέρα από τις τραγικές επιπτώσεις που προκύπτουν στο κοινωνικό σύνολο, ακόμη κι αν μιλάμε για μια πανδημία, υπάρχει τρόπος να μην τα βλέπουμε όλα μαύρα, ξανά και ξανά, με το να μην πέφτουμε στην παγίδα που τους επιτρέπουμε να στήνουν στο μυαλό μας. Η Madame Figaro έκανε μια πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα με τον καθηγητή και πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρίας Θετικής Ψυχολογίας Αναστάσιο Σταλίκα και είδε τα πράγματα με άλλο μάτι.
Όλα είναι στο μυαλό
"Αυτό που συμβαίνει με τον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι ότι επεξεργάζεται πρώτα την αβεβαιότητα όταν την αντιληφθεί" μας λέει. "Έτσι είμαστε φτιαγμένοι, είναι βιολογικό το ζήτημα". Επειδή ο άνθρωπος έχει μάθει να ζει με την αβεβαιότητα, οι αισθήσεις προσπαθούν πάντα να σκανάρουν το χώρο ώστε να βεβαιωθεί ότι δεν υπάρχουν απειλές. Λιοντάρια, φίδια, ένας άγνωστος ιός... Πρώτα βλέπουμε τα πιθανά προβλήματα και μετά χαλαρώνουμε. Κι αυτό είναι ένα καλό πράγμα, γιατί είναι ακριβώς ο τρόπος που καταφέραμε να επιβιώσουμε. Είμαστε σε τσίτα μέχρι να καταλάβουμε ότι βρισκόμαστε σε χώρο ασφαλή. Σύμφωνα με τον καθηγητή, έχουν γίνει πολλά ενδιαφέροντα πειράματα που έχουν δείξει ότι, όταν οι άνθρωποι είναι σε κατάσταση εξάντλησης ή στενοχώριας και υποβληθούν σε τεστ απομνημόνευσης λέξεων, συγκρατούν αρχικά τις λέξεις εκείνες που έχουν να κάνουν με τον κίνδυνο (π.χ. πιστόλι, φόνος, θάνατος). Ναι, καλά το σκέφτηκες, όταν ο σκληρός του εγκεφάλου είναι σχεδόν γεμάτος, προκειμένου να μην κρασάρει, κρατάει μόνο τα SOS.
Μάθε τα SOS
Σε καταστάσεις που το μυαλό μας αναγνωρίζει ως "έκτακτη ανάγκη" αρχίζει να παράγει σκέψεις που θα συνθέσουν το worst-case scenario, έτσι ώστε να είμαστε εξασφαλισμένοι απέναντι στον εαυτό μας, ότι έχουμε σκεφτεί και τον έχουμε προετοιμάσει για παν ενδεχόμενο. Αυτές είναι όμως και οι σκέψεις που ανεβάζουν το δείκτη του άγχους μας, καθώς δεν "παίζουν" απλά και αντικειμενικά με τις πιθανότητες, αλλά μιλάνε με απόλυτη ακρίβεια προκειμένου να δώσουν στον εγκέφαλο ένα ξεκάθαρο καμπανάκι. Δε σκεφτόμαστε "Μάλιστα, έχω 10% πιθανότητες να κολλήσω τον ιό" ή "Μάλλον θα χάσω τη δουλειά μου αν μιλήσω", αλλά "Θα κολλήσω-θα πεθάνω-θα μείνω άνεργη". Φλερτάροντας με τέτοιες σκέψεις, αντιμετωπίζουμε αδιέξοδο, μια αίσθηση απελπισίας.
Όμως και βιολογικά το σημείο του εγκεφάλου που δραστηριοποιείται με το φόβο είναι το ίδιο που ενεργοποιείται με τον ενθουσιασμό. Σκέψου τους εφήβους που ουρλιάζουν στο roller coaster του λούνα παρκ, για να τρέξουν να αγοράσουν αμέσως μετά το εισιτήριο που θα τους εξασφαλίσει την επόμενη βόλτα που θα φλερτάρει με τον τρόμο. Ο καθηγητής περιγράφει γλαφυρά το συναίσθημα ως "θα πέσουμε/έχει πολλή φάση".
Ένα βήμα πίσω, η τέχνη του detachment
Για πολλά χρόνια έχω αναρωτηθεί ποια είναι η καθαρή ουσία του διαλογισμού. Πέρα από τους κραδασμούς, τη σύνδεση με τον ανώτερο εαυτό κ.λπ., όλες οι μέθοδοι αυτοσυγκέντρωσης μοιάζουν πολύ και με τις σκέψεις ενός δρομέα. Στην αρχή πέφτουν η μία πάνω στην άλλη, καθώς όμως βλέπεις μπροστά σου μόνο το δρόμο, το μυαλό αδειάζει και όλα όσα σε προβλημάτιζαν λίγα λεπτά πριν μοιάζουν να αφορούν κάποιον άλλο. "Το μυαλό μάς βάζει να ακούσουμε εκκωφαντικά κάποιες σκέψεις, έτσι ώστε να λειτουργήσουν σαν συναγερμός" λέει ο Αναστάσιος Σταλίκας. "Το κόλπο είναι να πάρεις μια απόσταση, να μην πιστεύεις όλα όσα σκέφτεσαι". Τα βήματα που προτείνει ο καθηγητής είναι απλά και ξεκάθαρα:
• Το πρώτο στάδιο για να πετύχεις την αποστασιοποίηση που έχεις ανάγκη είναι η συνειδητοποίηση, η ενσυνειδητότητα του τι συμβαίνει γύρω σου και μέσα σου. Όταν είσαι σε φάση τσίτας, άκου τις σκέψεις σου, δες ότι είναι απλά σενάρια που κατασκευάζει το μυαλό σου.
• Όταν δεις καθαρά ότι αυτά που σκέφτεσαι είναι σενάρια, κάτσε κάτω και γράψ’ τα. Τι συμβαίνει όταν καταγράφεις τις σκέψεις σου; Αποκτούν επιτέλους πραγματική διάσταση. Η σκέψη που στο μυαλό σου είναι εκκωφαντική στο χαρτί βρίσκεται ήδη έξω από εσένα, είναι απέναντί σου. Αυτό έχει, όπως τη χαρακτηρίζει ο καθηγητής, παρηγορητική επίδραση πάνω σου. Τα σενάρια δε διαγράφονται, αλλά φαίνονται πια στις ρεαλιστικές τους διαστάσεις.
• Επόμενο βήμα, η αναγνώριση συναισθήματος. Το να πεις στον εαυτό σου "Εγώ φοβάμαι", συνειδητοποιώντας τα συναισθήματά σου, κάνει τα πράγματα πιο εύκολα. Εγώ, όσες φορές έχω σπαταλήσει ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο αναλώνοντας τη σκέψη μου γύρω από το φόβο μου να πω σε μια συνεργασία "Εγώ φεύγω" ή σε μια σχέση "Θέλω να χωρίσουμε", όταν τελικά ψέλλισα τις λέξεις, μου φάνηκε πολύ πιο εύκολο. Και καθαρτικό.
Διαβάστε περισσότερα στο madamefigaro.gr
