"Να είχαμε, τι να είχαμε τώρα"; Για εμένα η απάντηση είναι πολύ εύκολη, όταν εγείρεται εκεί προς το απογευματάκι. "Αμυγδαλωτά Θεοδώρου", αυτό να είχαμε. Δεν είναι μια και δυο οι φορές που έχω σκεφτεί να πάρω το καράβι. Γιατί το ζαχαροπλαστείο του Θεοδώρου στον Αρτεμώνα είναι ένας προορισμός από μόνος του και λίγα μαγαζιά εγγράφονται τόσο ξεκάθαρα στην καρδιά σου- τουλάχιστον στη δική μου.
Έτσι λοιπόν ονειρεύομαι ψημένα αμυγδαλωτά με τον φλοιό, που στέκονται περήφανα στο κουτί τους καφετιά σχεδόν, ουχί λευκά. Απαλά και πάντα φρέσκα είναι πραγματικά ένα μικρό, γευστικό ποίημα.
Μία λοιπόν από τις εικόνες που οραματίζομαι όλη τη χρονιά είναι να φτάσω στον Αρτεμώνα και να στρίψω μετά την κεντρική πλατεία απ’ όπου ξεπροβάλλει επιτέλους η αυλή του ζαχαροπλαστείου της οικογένειας Θεοδώρου. Κάθε φορά που δρασκελίζω το κατώφλι νιώθω πραγματικά σαν επισκέπτης ενός ζεστού σπιτικού (θα το καταλάβετε κι εσείς) που τυχαίνει στο βάθος να έχει και μια μαγική κουζίνα. Εκεί όπου παρασκευάζονται τα καλύτερα γλυκά.
Τρεις γενιές ζαχαροπλάστες οι Θεοδώρου. Ο Βασιλόδημος Θεοδώρου πήρε τα ηνία από τον πατέρα του Νίκο που με τη σειρά του είχε παραλάβει από τον παππού Γιώργο.
Στο μικρό εργαστήρι που λάμπει όλα γίνονται παραδοσιακά.
Μπαίνει φωτιά με κάρβουνα, τα υλικά μετριούνται στην παλιά ζυγαριά με βάρη ("την καινούργια την έχω για αποθηκευτικό χώρο" μας λέει ο Βασιλόδημος που έχει στοιβάξει κάποια χαρτιά πάνω της), τα σκεύη είναι μπακιρένια.
Το βλέμμα ξεφεύγει για μια στιγμή έξω, από το παραθυράκι στον κήπο με τις λεμονιές. Πόση ομορφιά;
Κάποτε, στο νησί υπήρχαν άπειρες αμυγδαλιές και πολλά χέρια για να τις ξεφορτώνουν στην εποχή τους. Έτσι προέκυψαν τα αμυγδαλωτά, από την πρώτη ύλη που προσέφερε απλόχερα η σιφνέικη γη. Και τ’ αμυγδαλωτά έγιναν ο θεμέλιος λίθος της επιχείρησης. Τριών ειδών: ψημένα (με φλοιό και χωρίς φλοιό), και τα "αχλαδάκια" που δεν ψήνονται, τα ωμά. Μα δεν είναι τα μόνα γλυκίσματα στον Θεοδώρου. Είναι οι χαλβαδόπιτες και τα λουκούμια (τριαντάφυλλο και μαστίχα), είναι τα παστέλια, οι βανίλιες (aka υποβρύχιο) και τα μπουρέκια. Κι όλα βέβαια χειροποίητα.
Τ' αμυγδαλωτά με το ροδόνερο και τα παστέλια του γάμου
Παρακολουθούμε τώρα τον Βασιλόδημο να φτιάχνει αμυγδαλωτά, δίπλα του η Φλώρα, η σύζυγός του. Στη σάλα αμέσως πριν το εργαστήριο η μητέρα του, η κυρία Κατίνα και η κόρη του, η Μαργαρίτα συσκευάζουν τις χαλβαδόπιτες που μόλις κρύωσαν. Το μικρότερο παιδί της οικογένειας, o Νίκος, μόλις έφυγε για το σπίτι.
Καίει η φωτιά- φωτιά από κάρβουνα και μόνο. Το νερό με το ξύσμα λεμονιού από τις λεμονιές του κήπου ζεσταίνεται πάνω στη φωτιά. Έπειτα ρίχνει τη ζάχαρη. Σταυρώνει το μείγμα με την κουτάλα τρεις φορές. Βλέπει την απορία μου και απαντά "έτσι το έκαναν οι παλιοί, έτσι το κάνω και εγώ" μού λέει. Αρκεί αυτό. Μετά πέφτουν τα αλεσμένα αμύγδαλα, το ροδόνερο. Κι αφού κρυώσει το μείγμα το πλάθουν στα μαγικά αμυγδαλωτά.
Όσο ανακατεύει μιλάμε για τα παστέλια, αφού ήδη με έχει κεράσει και εννοείται ότι το τιμώ δεόντως. "Γάμος στη Σίφνο δεν γίνεται χωρίς παστέλι" μας εξηγεί. Κι είναι πολλά τα παστέλια που θα πρέπει να παρασκευαστούν, αν σκεφτεί κανείς πως το έθιμο θέλει να καλείς όλο το χωριό.
Ο γάμος ξεκινά από νωρίς. Από το μεσημέρι ήδη μαζεύονται στο σπίτι ή σε κάποιο μαγαζί ο γαμπρός, ο κουμπάρος και οι φίλοι του- τρώνε και πίνουν. Έπειτα αρχίζουν να ετοιμάζονται, έρχονται οι οργανοπαίκτες, τους παίρνουν, μετά πάνε παίρνουν την κουμπάρα και στο τέλος τη νύφη και πάνε όλοι στην εκκλησία. Σε όλη τη διαδρομή και σε όλες τις φάσεις πρέπει να λένε "ποιητικά", δηλαδή στιχάκια που σκαρφίζονται εκείνη την ώρα. Το γλέντι είναι μεγάλο μετά και κρατάει μέχρι πρωίας. Η πεθερά όμως δεν πρέπει να αμελήσει να ταΐσει τον γαμπρό με μια κουταλιά ζάχαρη "για να είναι γλυκιά η ζωή του ζευγαριού".
Τέλειο timing να φάω και εγώ το αμυγδαλωτό μου τώρα. Με έχει συνεπάρει η αφήγηση, γιατί έχει κι άλλο. Έτσι μαθαίνουμε και για τα "ξυπνητικά". Το έθιμο να πηγαίνουν οι στενοί φίλοι του ζευγαριού την επόμενη του γάμου μέρα, το μεσημεράκι για να τους ξυπνήσουν. Τι πρέπει να κάνουν εκείνοι; Να ετοιμάσουν ένα γεύμα συνήθως με μακαρόνια για να συνεχίσει το γλέντι.
Άπειρα είναι λοιπόν τα παστέλια που έχει ετοιμάσει για γάμους (και όχι μόνο) το ζαχαροπλαστείο Θεοδώρου που άνοιξε το 1933, την ημέρα του Άη Σπυρή (του Άγιου Σπυρίδωνα). Έγινε το πρώτο ζαχαροπλαστείο του νησιού. Ο παππούς του Βασιλόδημου είχε πάει βλέπετε στη Σύρο και είχε μάθει την τέχνη των λουκουμιών και της χαλβαδόπιτας. Της βέρας, της τραγανής με την ωραία γέμιση (αρκεί να δοκιμάσει κανείς ένα κουταλάκι μόνο με γέμιση για να καταλάβει τη διαφορά). Έπειτα όλα πήραν τον δρόμο τους.
Τα παλιά σκεύη στο εργαστήρι δεν μπορούν παρά να σε συγκινήσουν. Όπως για παράδειγμα το "μηθύρι", ένα κεραμικό σκεύος (ας μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στον πυρήνα της κεραμικής Τέχνης, στη Σίφνο, όπου αναμένεται να ιδρυθεί και σχολή κεραμικής). Ο Βασιλόδημος κρατά εκεί τα κάρβουνα σήμερα, όμως παραδοσιακά ο κόσμος είχε το μηθύρι στα σπίτια για να κρατά τα… σαλιγκάρια.
Κάτι η διαδικασία των αμυγδαλωτών (σήμερα το αμύγδαλο έρχεται από τον Βόλο, αφού δεν υπάρχουν χέρια να το μαζέψουν στο νησί), κάτι η αφήγηση, κάτι τα γλυκάκια και σίγουρα οι άνθρωποι σε κάνουν να μην θέλεις να φύγεις. "Ε, πότε είναι τα γενέθλιά σου;" ρωτά ο Βασιλόδημος για να ξαναγυρίσω. Είναι διάσημος στο νησί για την απομνημόνευση όλων των γενεθλίων. Του λέω. Νομίζω πως ακριβώς εκείνη τη στιγμή πολιτογραφήθηκα Σιφνιά. Και μού αναλογούν, θαρρώ, πολλά αμυγδαλωτά.
Ζαχαροπλαστείο Θεοδώρου: Αρτεμώνας, Σίφνος 840 03, 2284 031370.
Ακολουθήστε το Womantoc στο Instagram
