Γράφει η Δρ Ελίνα Γκίκα,
Κλινική Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική Συνεργάτης Τμήματος Ψυχικής Υγείας & Ψυχολογικής Υποστήριξης ΜΗΤΕΡΑ, Επιστημονική Συνεργάτης IVF ΜΗΤΕΡΑ
Ζούμε σε έναν κόσμο με επίκεντρο τα παιδιά. Για την πλειονότητα των ανθρώπων, το να μεγαλώνεις συνεπάγεται τη δημιουργία οικογένειας ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Ελλάδα, που ο θεσμός της οικογένειας είναι ακόμα ισχυρός.
Ζούμε, όμως, επίσης και ευτυχώς σε μια εποχή όπου η τεχνολογία της επιστήμης της ιατρικής δίνει ελπίδα στα όνειρα των ζευγαριών με προβλήματα υπογονιμότητας για την απόκτηση παιδιού!
Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, ποια είναι η σημασία της ψυχολογικής παρέμβασης από ειδικό ψυχολόγο σε όλη τη διαδικασία της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής;
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι σε εξειδικευμένα κέντρα του εξωτερικού η ψυχολογική παρέμβαση είναι υποχρεωτική πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας της διαδικασίας της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Είναι αναμενόμενο τα ζευγάρια που υποβάλλονται σε θεραπεία υπογονιμότητας να βιώνουν διαδοχικούς κύκλους ελπίδας και πένθους. Δεν είναι βέβαιο ότι η εξωσωματική γονιμοποίηση θα επιτευχθεί από την πρώτη κιόλας προσπάθεια. Η ελπίδα, λοιπόν, παρουσιάζεται στην πρώτη φάση του κύκλου και το πένθος όταν (και αν) τελικά η θεραπεία αποτύχει και επανέρχεται η έμμηνος ρήση. Η συναισθηματική κατάσταση που παρουσιάζεται σε κάθε ανεπιτυχή έκβαση ονομάζεται «μηνιαίο πένθος», διότι βιώνεται σαν το θάνατο ενός βρέφους.
Παράλληλα, σκοπός της ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης είναι η κατάθεση σκέψεων και συναισθημάτων και από τους δύο συντρόφους. Είναι απαραίτητο σε κάθε στάδιο της εξωσωματικής γονιμοποίησης να εκθέτουν οι ενδιαφερόμενοι τις σκέψεις, τους φόβους, αλλά και τις προσδοκίες τους, που θα πρέπει σταδιακά να συντονιστούν με την πραγματικότητα. Με τη συζήτηση οι ανασφάλειες και οι αβάσιμες, υπερβολικές, καταστροφικές σκέψεις μειώνονται, καθότι ο ψυχολόγος επισημαίνει τη ρεαλιστική αλήθεια της κατάστασης. Όλα αυτά οφείλονται κατά πολύ και στην εξάντληση, ψυχική και σωματική, που μπορεί να προκληθεί από τις θεραπευτικές απαιτήσεις της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Με τη συμβουλευτική υποστήριξη, όμως, το ζευγάρι καταφέρνει να διατηρήσει υγιή τη σχέση του, αλλά και ο καθένας ξεχωριστά διασφαλίζει την προσωπική του ψυχική ισορροπία. Στο πλαίσιο αυτό, στη Μονάδα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής IVF ΜΗΤΕΡΑ, παρέχεται σε όλα τα ζευγάρια δωρεάν συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη.
Οι δύσκολες συγκεντρώσεις
Το ημερολόγιό μας είναι γεμάτο από ετήσιους εορτασμούς, οι οποίοι έχουν ιδιαίτερο νόημα και σημασία για εμάς (Χριστούγεννα, παραμονή Πρωτοχρονιάς, Πάσχα, Απόκριες, Ημέρα της Μητέρας, Ημέρα του Πατέρα). Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι πιο ζεστές και όμορφες παιδικές αναμνήσεις πηγάζουν από αυτές ακριβώς τις περιόδους.
Οι οικογενειακές συγκεντρώσεις, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι των διακοπών, μπορεί να φέρουν το ζευγάρι αντιμέτωπο με μία επώδυνη πραγματικότητα (συναντώντας αδέρφια και ξαδέρφια που έχουν τα δικά τους παιδιά). Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει μία γυναίκα που αντιμετωπίζει προβλήματα γονιμότητας, «Στις οικογενειακές συγκεντρώσεις όλοι ενδιαφέρονται για τα αδέρφια μου που έχουν αποκτήσει παιδιά. Κανένας δεν ενδιαφέρεται για το πώς είμαι εγώ και τα δικά μου μελλοντικά σχέδια. Νιώθω μόνη μου και αποκομμένη από την ευρύτερη οικογένεια».
Στη συνέχεια ακολουθούν ορισμένες χρήσιμες προτάσεις με τις οποίες η γυναίκα ή το ζευγάρι μπορεί να αντιμετωπίσει τις περιόδους αυτές με χιούμορ, χωρίς τα προβλήματα υπογονιμότητας να μπαίνουν στο επίκεντρο:
- Να είστε επιλεκτικοί με τις προσκλήσεις που δέχεστε για διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις. Ποιος είπε ότι είστε υποχρεωμένοι να δέχεστε κάθε πρόσκληση που σας κάνουν; Ανακαλύψτε ποιες από αυτές θα σας κάνουν να αισθανθείτε άσχημα και απορρίψτε τις.
- Εάν βρίσκετε τις οικογενειακές συγκεντρώσεις επίπονες, μην πηγαίνετε. Φράσεις όπως «του χρόνου διπλή» ή «πότε θα γίνεις μάνα;» μπορεί να σας προκαλέσουν μεγάλο άγχος. Απαντήστε με χιούμορ «Είμαστε τόσο απασχολημένοι με το να περνάμε καλά που όταν το αποφασίσουμε, θα σας ειδοποιήσουμε». Αν και τις περισσότερες φορές λέγονται με καλή πρόθεση, το νόημά τους μπορεί να προκαλέσει θλίψη. Οφείλετε να προστατεύετε τον εαυτό σας. Εάν το να παρευρεθείτε σε ένα οικογενειακό τραπέζι, γεμάτο μικρά παιδιά και μωρά, σας είναι δύσκολο πείτε ευχαριστώ, αλλά αρνηθείτε την πρόσκληση. Όσοι σας αγαπούν θα καταλάβουν και θα σας υποστηρίξουν. Οφείλετε να κάνετε ό,τι είναι καλύτερο για εσάς!
- Να είστε προετοιμασμένοι για το τι θα απαντήσετε σε ενδεχόμενες ερωτήσεις για το πότε θα κάνετε παιδιά. Το να είστε επιλεκτικοί με τις προσκλήσεις που δέχεστε να παρευρεθείτε δε σημαίνει ότι θα απομονωθείτε εντελώς από όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις. Αρκετά ζευγάρια, βάζοντας στο επίκεντρο της ζωής τους τα προβλήματα γονιμότητας, απομακρύνονται από τους φίλους τους. Ωστόσο, οφείλετε να είστε προετοιμασμένοι για ενδεχόμενες ερωτήσεις που θα σας αναστατώσουν. Σχεδιάστε τις απαντήσεις σας ιδιαίτερα εάν τα άτομα που θα συναντήσετε δε γνωρίζουν για τη δυσκολία σας να αποκτήσετε παιδί. Δε χρειάζεται να δώσετε λεπτομέρειες. Εάν σας τεθεί η ερώτηση αυτή, μπορείτε να απαντήσετε ευγενικά και να αλλάξετε το θέμα. Κάποιες πιθανές απαντήσεις είναι «Θα προτιμούσα να μη μιλήσω γι’ αυτό, ευχαριστώ πολύ» ή «Δε γνωρίζω. Πώς πάει η δουλειά σου;». Σε περίπτωση όμως που δε θέλετε να απαντήσετε καθόλου, μπορείτε απλά να χαμογελάσετε και να αλλάξετε θέμα. Συνήθως οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι δε θέλετε να μιλήσετε παραπάνω, γι’ αυτό και το σταματούν. Να θυμάστε πως δεν είστε υποχρεωμένοι να μιλήσετε για ένα τόσο προσωπικό ζήτημα σε κανέναν. Κάντε το μόνο εάν εσείς νιώθετε την ανάγκη αυτή.
- Δημιουργήστε τις δικές σας παραδόσεις και έθιμα για την περίοδο των γιορτών. Δεν πρέπει τα προβλήματα της υπογονιμότητας να σας στερούν τη χαρά των γιορτών. Βρείτε εναλλακτικές παραδόσεις από τις οικογενειακές και κάντε τις γιορτές αξέχαστες για εσάς και τα αγαπημένα σας πρόσωπα. Επαναπροσδιορίστε το νόημα των γιορτών για εσάς. Μπορείτε να αντιμετωπίσετε την εμπειρία αυτή σαν μια περίοδο ελευθερίας και όχι απομόνωσης. Προσκαλέστε φίλους στο σπίτι για δείπνο, ταξιδέψτε σε ένα όμορφο μέρος. Η διασκέδαση την περίοδο των γιορτών είναι για όλους και δεν πρέπει να αφήσετε τα προβλήματα της υπογονιμότητας να σας στερήσουν τη δημιουργία όμορφων αναμνήσεων.
- Κάντε πράγματα που πραγματικά απολαμβάνετε. Επισκεφθείτε κάποιο μουσείο, παρακολουθήστε μια παράσταση στο θέατρο, κάντε κάποιο δώρο στον εαυτό σας ή το σύζυγό σας. Οφείλετε να προσέχετε την πνευματική και σωματική σας υγεία. Κάντε πράγματα που ζευγάρια με παιδιά δεν μπορούν κάνουν. Δειπνήστε σε ένα ακριβό εστιατόριο, παρακολουθήστε μια μεταμεσονύκτια παράσταση, φάτε αργά πρωινό. Μην ξεχνάτε πως μπορεί να μην έχετε παιδιά, είστε όμως οικογένεια!
- Αναγνωρίστε όλα τα θετικά πράγματα που έχετε κάνει στη ζωή σας. Μην κρίνετε αυστηρά τον εαυτό σας. Η περίοδος των γιορτών είναι αγχογόνος περίοδος, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν και προβλήματα υπογονιμότητας. Δεν πρέπει να νιώθετε ενοχές εάν ζηλεύετε τις γυναίκες που έχουν αποκτήσει παιδιά χωρίς να περνούν αυτά που περνάτε εσείς. Είναι όλα φυσιολογικά συναισθήματα, καθώς η υπογονιμότητα είναι μια δύσκολη συναισθηματικά εμπειρία. Το πρώτο βήμα για την επίλυση των αρνητικών συναισθημάτων είναι η αναγνώρισή τους. Αναγνωρίστε τα, λοιπόν, και μην ντρέπεστε για αυτά. Είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης!
- Μοιραστείτε τα συναισθήματά σας με το σύντροφο σας. Δώστε χώρο στην έκφραση των αρνητικών συναισθημάτων, όπως είναι η λύπη. Η υπογονιμότητα αποτελεί μια κρίση στη ζωή του ζευγαριού. Με το να εκφράζονται τα αρνητικά συναισθήματα ανάμεσα στο ζευγάρι επωφελούνται και οι δύο. Μειώνεται η ένταση, σταματά ο μηρυκασμός των αρνητικών σκέψεων και το ζευγάρι δε νιώθει ενοχές που κάνει αυτές τις σκέψεις.
- Δημιουργήστε όμορφες αναμνήσεις με ένα αγαπημένο σας παιδί. Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να δίνετε αγάπη σε ένα άλλο παιδί ακόμα κι αν δεν είναι δικό σας. Έχετε πολλή αγάπη μέσα σας για τα παιδιά, οπότε γιατί να μην προσφέρετε λίγη; Ζητήστε από κάποιο συγγενή να του προσέξετε το παιδί για κάποιες ώρες. Παίξτε μαζί, ζωγραφίστε, κάντε του δώρα! Ποιος είπε ότι μόνο οι παππούδες μπορούν να κακομαθαίνουν τα μικρά παιδιά;
- Θυμηθείτε πως η ζωή είναι πολύ μικρή για να είστε συνεχώς λυπημένοι επειδή η δημιουργία οικογένειας δεν εξελίχθηκε έτσι όπως εσείς είχατε ονειρευτεί. Κοιτάξτε γύρω σας, δεν είστε μόνοι. Αγκαλιάστε και απολαύστε ό,τι όμορφο υπάρχει γύρω σας! Αυτό είναι ζωή…
