«Κάνω περισσότερο θόρυβο από τον μέσο άνθρωπο και δεν φοβάμαι να πω τη γνώμη μου»

Η γυναικεία συμπεριφορά πλέον σπάει τα καλούπια.

Αν προσπαθούσαμε να φανταστούμε μια γυναίκα που μιλάει δυνατά, θα ήταν κάπως σαν την Σαπφώ Νοταρά στη θρυλική κινηματογραφική στιγμή που φωνάζει «Μπουρλότο!». Μια καρικατούρα βγαλμένη από το ασπρόμαυρο σελιλόιντ, που στην αληθινή ζωή του 2018 μπορεί να γίνει αποδεκτή μόνο στη μορφή περσόνων larger than life όπως η Lady Gaga, η Μπιγιονσέ. Ή ακόμα και στη μορφή μιας καθημερινής γυναίκας larger than life - της παλιάς μας συμμαθήτριας, της συναδέλφου μας στο γραφείο, της γειτόνισσάς μας. Μια καρικατούρα που η συμπεριφορά της ικανοποιεί για λίγο την ένοχη περιέργειά μας για σαματά, αλλά σύντομα μας κουράζει. Που κανένας μας δεν θέλει να κάθεται δίπλα του στο τραπέζι.

Είναι το αντίθετο από το πρότυπο του «καλού κοριτσιού» που διδαχθήκαμε οι περισσότερες στα παιδικά μας χρόνια, ένα πρότυπο που μας καταπίεζε βαθιά αλλά δεν διανοούμασταν να αμφισβητήσουμε: Να καθόμαστε ήσυχες, με τα χεράκια σταυρωμένα πάνω στο θρανίο, να μιλάμε ψιθυριστά. Να μην κάνουμε θόρυβο.

Αν είσαι αγόρι, δεν πειράζει να είσαι λίγο φασαριόζικο, μαθαίναμε. Τα αγόρια είναι πιο ζωηρά, πιο μπελαλίδικα από τη φύση τους.

Το αγόρι που μιλάει δυνατά είναι δυναμικό. Το κορίτσι δεν μιλάει δυνατά, το κορίτσι τσιρίζει, ακόμα και αν είναι από χαρά και όχι από θυμό, και σε κάθε περίπτωση οι τσιρίδες είναι ενοχλητικές και αγενείς. Τώρα που μεγαλώσαμε μεταφέρουμε και στα δικά μας παιδιά αυτά τα έμφυλα στερεότυπα. Δεν τα εκφράζουμε πάντα ξεκάθαρα. Συνήθως τα κρύβουμε, έστω και χωρίς να το συνειδητοποιούμε, πίσω από λέξεις και φράσεις. «Αγόρι είναι, θα φωνάξει λίγο παραπάνω». «Είσαι τυχερή που έχεις κορίτσι, τα κορίτσια είναι πιο ήσυχα», συζητάμε με άλλους γονείς στην παιδική χαρά.

Το αγόρι με τη δυνατή φωνή ίσως γίνει ένας δυναμικός άντρας, γεννημένος αρχηγός, που ακόμα και όταν βάζει τις φωνές από θυμό, όταν χάνει την ψυχραιμία του, δεν πειράζει, θα τον αντιμετωπίσουμε με κατανόηση. Το κορίτσι με τη δυνατή φωνή μπορεί να εξελιχθεί σε μια γυναίκα που οι άλλοι αποκαλούν «τσαούσα», «φωνακλού», ακόμα και «υστερική». Μια γυναίκα που βρίσκει τη θέση της μόνο σε trash εκπομπές και μαλλιοτραβήγματα της γειτονιάς. Που ακόμα και αν διοχετεύσει το έντονο ταμπεραμέντο της σε κάποια ηγετική εταιρική θέση, ακολουθώντας το πρόσταγμα της Σέριλ Σάντμπεργκ να «βγει μπροστά» (κατά το «Lean in», τον τίτλο του βιβλίου της CEO του Facebook), δίνει σε άλλους την εντύπωση ότι να αντιστέκεται στη γυναικεία φύση της, ότι προσπαθεί να περπατήσει μέσα σε αντρικά παπούτσια.

Στο σημείο αυτό η νέα αυτοβιογραφία της Μισέλ Ομπάμα έρχεται να απενοχοποιήσει τις γυναίκες που μιλούν δυνατά, κυριολεκτικά και μεταφορικά.

«Το παραδέχομαι: Κάνω περισσότερο θόρυβο από τον μέσο άνθρωπο και δεν φοβάμαι να πω τη γνώμη μου. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν πηγάζουν από το χρώμα της επιδερμίδας μου, αλλά από την ακλόνητη πίστη στην ευφυΐα μου», γράφει η πρώην Πρώτη Κυρία. «Είναι το νέο είδος της “φωνακλούς” γυναίκας», σχολιάζει για την Ομπάμα η Viv Groskop στην Guardian. «Η ένταση της φωνής της είναι ελεγχόμενη και βρίσκεται σε απόλυτο συντονισμό με το κοινό», προσθέτει η Βρετανίδα αρθρογράφος.

Στα χνάρια της Ομπάμα, η Groskop στο άρθρο της αναφέρεται στις γυναίκες ρήτορες, ένα είδος εξωτικό στο παρελθόν, οι οποίες διαψεύδουν πανηγυρικά το φρικτό ρητό του Σάμιουελ Τζάκσον: «Μια γυναίκα που κηρύττει είναι σαν τον σκύλο που περπατά μόνο στα πίσω πόδια του. Δεν το κάνει καλά: για την ακρίβεια, θα ξαφνιαζόμασταν αν το έκανε γενικώς». Όπως σχολιάζει η Βρετανίδα αρθρογράφος, πάνω από τους μισούς ομιλητές στο λονδρέζικο People's Vote που έγινε πρόσφατα (μια διαμαρτυρία ενάντια στη συμφωνία για Brexit) ήταν γυναίκες, «εκπληκτικά ικανές ρήτορες, σε θέση να απευθύνονται σε ένα κοινό χιλιάδες ανθρώπων και στην κάμερα ταυτόχρονα, γεμάτες αυτοπεποίθηση, γυναίκες που κανένας δεν θα αποκαλούσε “φωνακλούδες”».

Άλλες γυναίκες κάνουν θόρυβο χωρίς να μιλούν δυνατά. Φωνακλούδες κι αυτές, κατά κάποιον τρόπο. Υπερασπιζόμενες την «ήρεμη δύναμη» της εσωστρέφειας: όπως η Σούζαν Κέιν, συγγραφέας μιας σειράς παγκόσμιων μπεστ σέλερ για τους εσωστρεφείς ανθρώπους, που οι Ted ομιλίες της στο YouTube έχουν ξεπεράσει τα 8 εκατομμύρια views. Κάποιες, πάλι, καμουφλάρουν την εσωστρέφειά τους πίσω από μια δυνατή σκηνική ερμηνεία, σαν την Αντέλ, που η νευρικότητά της πάνω στη σκηνή τής έχει προκαλέσει συχνά ναυτία.

Όπως έχουμε αρχίσει να αποδεχόμαστε περισσότερους γυναικείους σωματότυπους, το ίδιο συμβαίνει και με τη γυναικεία συμπεριφορά: αντιλαμβανόμαστε πλέον ότι δεν χωράει μόνο σε ένα μέγεθος, σε ένα καλούπι. Αυτό τουλάχιστον πιστεύει, με αισιοδοξία, η Groskop. Το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε θόρυβο μόνο για να κάνουμε θόρυβο, αλλά να ακουστούμε, όποια κι αν είναι η ένταση της φωνής μας. Το ζητούμενο είναι να μη σιωπήσουμε.