Όλες οι εποχές του χρόνου μπορούν να δώσουν το έναυσμα για την εκδήλωση καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Η Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή (Seasonal Affective Disorder – SAD), είναι μια διαταραχή που αφορά την κατ’επανάληψη εκδήλωση καταθλιπτικών επεισοδίων σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους του έτους. Η συγκεκριμένη διαταραχή εκδηλώνεται σε μεγαλύτερο βαθμό τους χειμερινούς μήνες.
"Καλοκαιρινή" και "χειμερινή" εκδοχή Εποχιακής Κατάθλιψης
Το φαινόμενο ξεκίνησε να παρατηρεί τον 19ο αιώνα ο εξερευνητής, Frederick Cook, ο οποίος το απέδωσε στην έλλειψη φωτός που παρατηρείται κατα τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου. Συγκεκριμένα, εντόπισε στον πληθυσμό των εσκιμώων καταθλιπτική διάθεση, κόπωση και μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.
Έχει παρατηρηθεί, όμως, και η ύπαρξη της «θερινής μορφής» της Εποχιακής κατάθλιψης, η οποία έχει διερευνηθεί λιγότερο και κατ’επέκταση υπάρχουν ελάχιστες σχετικές βιβλιογραφικές αναφορές. Σπάνια, παρά ταύτα, γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ «θερινής» και «χειμερινής» μορφής. Συνήθως, οι αναφορές εστιάζουν στην ομοιότητα των δύο διαταραχών με τη μόνη διαφορά οτι εκδηλώνονται σε διαφορετική εποχή του χρόνου.
Είναι σημαντικό να τονιστεί οτι τόσο η χειμερινή όσο και η θερινή εκδοχή της κατάθλιψης σχετίζονται με την εκδήλωση έντονης θλίψης, άγχους και ευερεθιστότητας. Ωστόσο, παρατηρούνται και κάποιες διαφορές.
Η χειμερινή εκδοχή σχετίζεται με υπερυπνία, όρεξη για υδατάνθρακες και άυξηση του σωματικού βάρους. Αντίθετα, εκείνοι που εκδηλώνουν καταθλιπτικά συμπτώματα κατα τη διάρκεια του καλοκαιριού, υποφέρουν από αϋπνίες, ενώ το βάρος τους μειώνεται αισθητά. Επίσης, τα άτομα με καταθλιπτικά συμπτώματα, κατα τη διάρκεια του χειμώνα, εμφανίζουν μειωμένες κοινωνικές συναναστροφές και απόσυρση, ενώ τα άτομα που εμφανίζουν καταθλιπτικά συμπτώματα το καλοκαίρι, παρουσιάζουν μια εικόνα υπερδιέργεσης.
Λόγοι που δυσχεραίνουν την ψυχολογία κατα τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών
1. Νευροφυσιολογικά δεδομένα:
Σύμφωνα με τη νευροφυσιολογική προσέγγιση, οι διαταραχές της διάθεσης σχετίζονται με τους βιολογικούς μας ρυθμούς. Κατά την άποψη αυτή, σε περίπτωση που το «βιολογικό μας ρολόι» δυσλειτουργεί, υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να εκδηλωθούν καταθλιπτικά συμπτώματα. Στους καλοκαιρινούς, λοιπόν, μήνες η αυξημένη ηλιοφάνεια κάνει τον εγκέφαλο να νομίζει οτι πρέπει να παραμένει ξύπνιος για περισσότερο χρονικό διάστημα και γι' αυτόν το λόγο εκκρίνεται λιγότερη μελατονίνη (ορμόνη του ύπνου). Ο ελλιπής, λοιπόν, ύπνος συνδέεται με την εκδήλωση καταθλιπτικών συμπτωματων.
2. Έντονη αλλαγή στις συνήθειες:
Κατά την διάρκεια της θερινής περιόδου, σημειώνονται κάποιες αλλαγές όσον αφορά τον προγραμματισμό των καθημερινών δραστηριοτήτων, αλλά και πιθανές ανακατατάξεις στις κοινωνικές μας υποχρεώσεις. (πχ το καλοκαίρι οι εξόδοι είναι περισσότερες κτλ ). Πιο συγκεκριμένα, οι ενδεχόμενες αλλαγές στις καθημερινές μας συνήθειες οδηγούν σε αναστάτωση των βιολογικών μας ρυθμών (βιολογικό ρολόι). Πολλες φορές, η αλλαγή αυτή είναι υπεύθυνη μαζί με άλλους παράγοντες για την εκδήλωση καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
3. Υψηλές θερμοκρασίες:
Η ζέστη μπορέι να αποβεί ιδιαίτερα επιβαρυντική για μερικά άτομα. Οι δυσάρεστες συνέπειες ενδέχεται να έχουν τόσο ψυχολογικό όσο και σωματικό αντίκτυπο στην υγεία κάποιων ατόμων, όπως ζαλάδες, ατονία, πονοκεφάλους και υπόταση.
4. Έντονο στρες στο εργασιακό περιβάλλον:
Κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών πολλοί συνάδερφοι στον εργασιακό χώρο παίρνουν άδεια για να πραγματοποιήσουν τις καλοκαιρινές τους εξορμήσεις. Για τους υπόλοιπους η παραπάνω κατάσταση είναι συνώνυμο της ανάγκης για άυξηση της παραγωγικότας λόγω της εντατικοποίσησης των υποχρεώσεων. Έτσι, είναι αναπόφευκτη η άυξηση των επιπέδων του στρες όπως και η εκδήλωση αρνητικών συναισθημάτων για πολλές ώρες κατά την διάρκεια της ημέρας.
5. Δημιουργία προσδοκιών και έντονη απογοήτευση:
Η οργάνωση των καλοκαιρινών διακοπών για τους περισσότερους είναι κάτι που αναμένεται με ανυπομονησία. Οι προσδοκίες που δημιουργούνται είναι συνήθως πολύ μεγάλες και αυτός είναι ο λόγος που πολλές φορές επέρχεται έντονη απογοήτευση. Η έντονη προβολή των καλοκαιρινών στιγμών από τους περισσότερους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνηγορεί στο παραπάνω φαινόμενο καθώς οι ενέμελες στιγμές προβάλλονται ως «επιβεβλημένες». Οι περισσότεροι, δηλαδή, νιώθουν οτι πρέπει να περνούν ανέμελα και να το προβάλλουν. Έτσι, εντέινεται το στρες, καθώς και τα δυσάρεστα συναισθήματα.
