'Εχοντας ξεκινήσει ως Guerilla artist στους δρόμους του Παρισιού, ο JR έχει αναγνωριστεί πλέον ως ένα εξαιρετικό ταλέντο που συνδυάζει τον ακτιβισμό με την Τέχνη. Το ντοκιμαντέρ «Paper & Glue» διάρκειας 34 λεπτών φωτίζει τώρα τη διαδρομή του, από τα πρώτα του κιόλας βήματα, όταν ήταν ακόμη ένας καλλιτέχνης γκράφιτι που κολλούσε παράνομα τις εικόνες τους, ως την πρόσφατη οφθαλμαπάτη που σκάρωσε στο Παρίσι μεταμορφώνοντας την αυλή του Λούβρου το 2019 ή το εντυπωσιακό του έργο στο Palazzo Strozzi το 2021.
Η ιστορία ξεκινάει όταν ο JR (που στην αρχή έκρυβε την ταυτότητά του από τα μίντια) βρήκε τυχαία στο μετρό μια φωτογραφική κάμερα. Όχι πολύ σπουδαία, αλλά αρκετή για να ξεκινήσει τους πειραματισμούς του φωτογραφίζοντας graffiti artists. Την πρώτη του φωτογραφία –έναν καλλιτέχνη γκράφιτι που μεταμόρφωνε μια ταράτσα- την τοιχοκόλλησε στην ίδια γειτονιά. «Για εμένα το γκράφιτι ήταν μια πρόκληση να δω αλλιώς την πόλη, τις οροφές της, τα τούνελ, τις γέφυρες. Σκέφτηκα λοιπόν ότι μόνο ένα μέρος είναι ιδανικό για να δείξω τη δουλειά μου: ο δρόμος. Έκτοτε οι δρόμοι είναι η γκαλερί μου» έχει πει ο JR σε συνέντευξή του.
Την πρώτη του φωτογραφία –έναν καλλιτέχνη γκράφιτι που μεταμόρφωνε μια ταράτσα- την τοιχοκόλλησε στην ίδια γειτονιά. «Για εμένα το γκράφιτι ήταν μια πρόκληση να δω αλλιώς την πόλη, τις οροφές της, τα τούνελ, τις γέφυρες. Σκέφτηκα λοιπόν ότι μόνο ένα μέρος είναι ιδανικό για να δείξω τη δουλειά μου: ο δρόμος. Έκτοτε οι δρόμοι είναι η γκαλερί μου» έχει πει ο JR σε συνέντευξή του.
Το 2005 ύστερα από τις εξεγέρσεις στα προάστια του Παρισιού ο JR αποφασίσε να απεικονίσει διαφορετικά τους πρωταγωνιστές των επεισοδίων και των κατοίκων των banlieux. Σε αντίθεση με τα φωτορεπορτάζ που κατέκλυσαν τον γαλλικό και διεθνή Τύπο με εικόνες τραβηγμένες από μακριά, με τηλεφακό, ο JR επέλεξε να κολλήσει τον 28 mm φακό του στα πρόσωπα τους αποθανατίζοντας τους «ταραξίες» να γελούν και κάνουν γκριμάτσες. Και πού θα μπορούσε να κολλήσει αυτές τις εικόνες που αποτέλεσαν την ενότητα «Portrait of a generation»; Μα στις μπουρζουά περιοχές του Παρισιού! Οι Γάλλοι όμως έχουν και χιούμορ και αισθητική. Αντί να κατεβάσουν λοιπόν τις εικόνες εν μια νυκτί προσέφεραν στον καλλιτέχνη ακόμα και τους τοίχους του Δημαρχείου ως καμβά, αναγνωρίζοντας αμέσως την αξία του έργου του.
Αυτό ήταν απλώς ένα καλό «ζέσταμα» γιατί το 2007 τόλμησε κάτι που έμοιαζε με salto mortale. Στο «Face 2 Face» –τη μεγαλύτερη «παράνομη» έκθεση- κόλλησε πορτρέτα σε οκτώ πόλεις του Ισραήλ και της Παλαιστίνης όπως και στο διαχωριστικό τείχος με κυρίαρχο το υπερμεγέθες τρίπτυχο ενός ραβίνου, ενός ιμάμη και ενός παπά και μάλιστα με τη βοήθεια του κόσμου. Ηθελα να διαμορφώσω τη δική μου άποψη για το τι συμβαίνει πραγματικά στη Μέση Ανατολή. Κάθε μέρα ακούμε τόσα στις ειδήσεις και στα ΜΜΕ, όμως δεν έχουμε τη δική μας εικόνα. Η ιδέα ήταν απλή: να φωτογραφίσουμε Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους που κάνουν το ίδιο επάγγελμα και να κολλήσουμε τις εικόνες τους μέσα σε πόλεις της Παλαιστίνης και του Ισραήλ όπως και στο τείχος. Όταν περνούσε ο κόσμος και με ρώταγε τι έκανα απαντούσα: «κολλάω Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους» και εκείνοι ξαφνιάζονταν. Φανταστείτε μες στην Ραμάλα! Και συνέχιζα το διάλογο «ωραία, μπορείτε να μου πείτε ποιος είναι ο Ισραηλινός και ποιος ο Παλαιστίνιος;» αλλά δεν μπορούσαν γιατί οι φωτογραφιζόμενοι πόζαραν κάνοντας γκριμάτσες και εγώ τους φωτογράφιζα από πολύ κοντά».
Κάθε μέρα ακούμε τόσα στις ειδήσεις και στα ΜΜΕ, όμως δεν έχουμε τη δική μας εικόνα. Η ιδέα ήταν απλή: να φωτογραφίσουμε Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους που κάνουν το ίδιο επάγγελμα και να κολλήσουμε τις εικόνες τους μέσα σε πόλεις της Παλαιστίνης και του Ισραήλ όπως και στο τείχος.
Το 2008 ξεκινά το πρότζεκτ «Women Are Heroes» αποτίοντας φόρο τιμή στις γυναίκες που ζουν σε περιοχές συγκρούσεων. Στο Morro da Provencia, τη παλαιότερη φαβέλα της Βραζιλίας, ο JR και η ομάδα του έφτασαν έπειτα από τη δολοφονία τριών νεαρών ανδρών, αθώων θυμάτων ενός ακόμη «ξεκαθαρίσματος» ανάμεσα σε εμπόρους ναρκωτικών. Η περιοχή απλησίαστη ακόμα και για τις MKO αποκάλυψε ένα εντελώς διαφορετικό πρόσωπο. Οι γυναίκες της φαβέλας υποστήριξαν το πρότζεκτ του και συμμετείχαν ενεργά στο έργο του JR χαρίζοντας του χαμόγελα, βλέμματα και γκριμάτσες. Ο καλλιτέχνης μπόρεσε με αυτές τις εικόνες να δημιουργήσει ένα μαγικό καλειδοσκόπιο πάνω στα σπίτια, στους δρόμους και τις σκάλες της φαβέλας φροντίζοντας πάντοτε οι φωτογραφίες να «βλέπουν» προς το κοσμικό Ρίο υπενθυμίζοντας πως λίγο πιο έξω από τα όρια της πρωτεύουσας κυριαρχεί μια άλλη πραγματικότητα. Λίγα χρόνια μετά ο φωτογράφος επιστρέφει.
Στο μεταξύ το «Women Are Heroes» ταξίδεψε και εμπλουτίστηκε με εικόνες των γυναικών της Κένυας, εικόνες που δήλωσαν την παρουσία των γυναικών στους δρόμους της πόλης, στις στέγες των σπιτιών, ακόμη και στα βαγόνια των τρένων ανατρέποντας ισορροπίες και προκαλώντας συζήτησεις σε μια αμιγώς ανδροκρατούμενη κοινωνία. Οι ανθρώπινες ιστορίες που καταγράφηκαν στη Βραζιλία και στην Αφρική στα πλαίσια του “Women Are Heroes” αποτέλεσε και την πρώτη ύλη μιας ομώνυμης ταινίας.
Έκτοτε, έχουν ακολουθήσει σπουδαία πρότζεκτ που αφορούν κυρίως κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, όπως το προσφυγικό ή η κλιματική αλλαγή. Συγκλονιστική υπήρξε η ανταπόκριση του κόσμου στο κάλεσμά του JR να φωτογραφηθούν και να στείλουν το μήνυμά τους στην ψηφιακή πλατφόρμα Inside Out, τη μεγαλύτερη ίσως διαδικτυακή έκθεση που συγκεντρώνει 415.938 πορτραίτα από 138 χώρες.
Κεντρική εικόνα: Spash news/ Ideal
