Το Σάββατο 6 Απριλίου (5 μ.μ.), η Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48, Μετρό Κεραμεικός) θα παρουσιάσει το ντοκιμαντέρ της Αριάδνης Κουτσαύτη Μελαγχολία (Melan*Cholia).
Η ταινία διαπραγματεύεται ένα θέμα πολύ επίκαιρο στην Ελλάδα των χρόνων της οικονομικής κρίσης (2009-2018): την κατάθλιψη – μελαγχολία, «μέλανα χολή» σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, η οποία την περίοδο αυτή σημείωσε έξαρση στην χώρα μας. Το ντοκιμαντέρ γυρίστηκε στο Δημόσιο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Δρομοκαΐτειο και στα Κέντρα Ψυχικής Υγείας Κορυδαλλού και Κερατσινίου (δομές ψυχικής υγείας υπό την επιμέλεια του Νοσοκομείου).
Στην ταινία, ασθενείς κάθε ηλικίας, περιγράφουν τα προσωπικά τους βιώματα, δίνοντας πρόσωπο στην αφηρημένη έννοια της Μελαγχολίας: Νέες γυναίκες και άνδρες (20 έως 30 ετών), πανεπιστημιακής μόρφωσης ή απόφοιτοι Λυκείου που, αδύναμοι να βρουν εργασία και να κτίσουν την προσωπική τους ζωή, κλείστηκαν στον εαυτό τους, φορτώθηκαν τ’ αδιέξοδα της σημερινής ελληνικής κοινωνίας και βούλιαξαν στην μοναξιά και την κατάθλιψη.
Μεσήλικες και ηλικιωμένοι που βυθίστηκαν στην απελπισία από την ανεργία, την ανέχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό. Κάποια στιγμή τολμούν από μόνοι τους ή με την βοήθεια του οικογενειακού ή/και φιλικού περιβάλλοντος, ν’ αναζητήσουν την ιατρική υποστήριξη και να βγουν από το αδιέξοδο.
Λίγες ημέρες πριν την πρεμιέρα μιλήσαμε με τη δημιουργό του ντοκιμαντέρ Αριάδνη Κουτσαύτη.
-Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτό το ντοκιμαντέρ και να δώσετε στην κατάθλιψη πρόσωπο, εικόνα;
Η αρχική ιδέα για την Μελαγχολία γεννήθηκε όταν επικοινώνησε μαζί μου η παραγωγός Αντιγόνη Γαβριατοπούλου. Θέλαμε να παρουσιάσουμε τα βιώματα των Ελλήνων τα χρόνια της κρίσεως και να διαλύσουμε ένα ταμπού που υπάρχει σχετικά με την κατάθλιψη και άλλες ψυχικές παθήσεις. Έχω ζήσει και εγώ προσωπικά την κρίση στην Ελλάδα, και έχω δικούς μου ανθρώπους που έχουν περάσει δύσκολες στιγμές. Το κίνητρό μας ήταν πάντα να δείξουμε πως ακόμη και στις πιο δύσκολες ημέρες πάντα υπάρχει διαθέσιμη βοήθεια, και το να πάσχεις από κατάθλιψη είναι μία πάθηση η οποία απαιτεί κατανόηση και υποστήριξη. Η ταινία αυτή δεν θα ήταν η ίδια χωρίς το ταλαντούχο μάτι του Βαγγέλη Καλαμπάκα στην κάμερα και το απίθανο ταλέντο της Ελπινίκης Βουτσά στο μοντάζ.
-Με ποιο τρόπο επιχειρείτε να διαφωτίσετε τον θεατή και για μια λέξη η οποία παρεξηγείται συχνά;
Προσπαθούμε να συνδυάσουμε το συναίσθημα με επιστημονικά δεδομένα και να εκθέσουμε στο ευρύ κοινό την αλήθεια σχετικά με το τί εστί να πάσχεις από κατάθλιψη. Η ιδέα της ταινίας ήταν να μας παρουσιάσει το κάθε άτομο την δικιά του εικόνα της εμπειρίας του με την κατάθλιψη και να δώσουμε ένα πρόσωπο σε αυτήν την αόριστη λέξη. Έχουμε ανθρώπους από κάθε ηλικία που μοιράζονται τις ιστορίες τους: νέους, ενήλικες και ηλικιωνένους, φοιτητές, άνεργους και άστεγους, άνθρωποι που πάσχουν και από άλλες ψυχικές παθήσεις και θεραπευτές που κάθε μέρα παλεύουν για να βοηθήσουν όσο πιο πολλά άτομα μπορούν.
«Η προσωπική στιγμή που με έφερε στα δάκρυα ήταν η συζήτηση που είχαμε με μία νέα γυναίκα η οποία, λόγω της οικονομικής παρακμής, βρέθηκε στον δρόμο με τον άνδρα της»
-Ποια είναι η εικόνα που σας έχει μείνει ανεξίτηλα χαραγμένη και για την οποία είπατε «άξιζε τον κόπο αυτό το ντοκιμαντέρ;»
Όταν αρχίσαμε να γυρίζουμε αυτό το ντοκιμαντέρ περάσαμε αρκετές ημέρες μιλώντας με τους ασθενείς μέσα στο Δρομοκαΐτειο με το οποίο συνεργαστήκαμε. Μόνο και μόνο για αυτές τις ιστορίες που ακούσαμε από το προσωπικό και τους ασθενείς, ξέραμε πως αυτή η ταινία άξιζε. Παρ'όλα αυτά, για εμένα η προσωπική στιγμή που με έφερε στα δάκρυα ήταν η συζήτηση που είχαμε με μία νέα γυναίκα η οποία, λόγω της οικονομικής παρακμής, βρέθηκε στον δρόμο με τον άνδρα της. Η μαρτυρία της από μόνη της άξιζε κάθε κόπο αυτού του ντοκιμαντέρ. Η κάθε μαρτυρία ήταν και ένας άλλος λόγος για εμάς να συνεχίσουμε την δουλειά μας και να προωθήσουμε τις ιστορίες τους.
-Πιστεύετε ότι όταν προβάλλεται ένα ντοκιμαντέρ με αυτό το περιεχόμενο ο κόσμος βοηθείται, διαφωτίζεται;
Πιστεύω πως ναι. Με το να προβάλουμε ένα ντοκιμαντέρ που συζητάει ένα θέμα το όποιο πολλοί αποφεύγουν, βοηθάει στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας μας και δημιουργεί διάλογο. Επίσης είναι σημαντικό να ξέρουν όσοι πάσχουν από ψυχικές νόσους ότι δεν το περνάνε μόνοι, υπάρχουν κι άλλοι και δεν είναι ντροπή. Υπάρχει πάντα βοήθεια.
-Ποια είναι η εικόνα που μας ταράζει περισσότερο; Ενός μοναχικού ηλικιωμένου ή το απλανές βλέμμα ενός νέου;
Θεωρώ πως και οι δύο εικόνες μας ταράζουν εξίσου αλλά με διαφορετικό τρόπο. Οι ψυχολογικές νόσοι έχουν πολλά πρόσωπα και αγγίζουν όλες τις ηλικίες. Το σημαντικό είναι να γίνει το πρώτο βήμα του να ζητήσει κανείς βοήθεια και γι'αυτό το λόγο είναι πάρα πολύ σημαντικό ως κοινωνία να έχουμε πλήρη συνείδηση του θέματος και την ελευθερία και άνεση να έχουμε τις απαραίτητες συζητήσεις με τους ανθρώπους μας.
Προσωπικές ιστορίες στο φως
Ένας από αυτούς είναι ο Πέτρος, 55 ετών: πρώην στέλεχος ναυτιλιακής και μακροχρόνια άνεργος, περιφέρεται αδιάφορα στο κοινωνικό παντοπωλείο του Περάματος. Καταπονημένος, γερασμένος πριν της ώρας του, κυρτός ψάχνει στα τρόφιμα πρώτης ανάγκης που προσφέρονται στο κοινωνικό παντοπωλείο. Στο απλανές βλέμμα του αναγνωρίζουμε την προσπάθειά του να κερδίσει την χαμένη του αξιοπρέπειά. Μας περιγράφει πώς έφθασε ως εδώ. Ειδικοί επιστήμονες μας εξηγούν τα διάφορα στάδια της εξέλιξης της κατάθλιψής του: κοινωνικός αποκλεισμός, αδυναμία του να στηρίξει ως σωστός νοικοκύρης την οικογένειά του, πολλαπλά χρέη... Απομακρύνεται από όλους, μα πιο πολύ από την ίδια την ζωή. Πώς θα ξαναβρεί τον χαμένο εαυτό του; Πως μπορεί σε αυτή την ηλικία να ξαναπιστέψει στην πρόοδο; Πώς θα γίνει και πάλι μαχητής για την καθημερινή επιβίωση; Ποιά είναι η ιατρική και ψυχολογική αρωγή σε κάποιον που θεωρεί τον εαυτό του «απόκληρο της ελληνικής κοινωνίας»;
Παράλληλα με τους ασθενείς, οι θεράποντες ιατροί, το νοσηλευτικό και επιστημονικό προσωπικό του Δρομοκαϊτείου και των Κέντρων Ψυχικής Υγείας Κορυδαλλού και Κερατσινίου, παρουσιάζουν την δική τους καθημερινότητα καθώς φροντίζουν τους ασθενείς ενώ την ίδια στιγμή βιώνουν και οι ίδιοι την οικονομική κρίση στην προσωπική τους ζωή. Το έργο τους γίνεται ακόμα πιο δύσκολο εξ αιτίας των κρατικών περικοπών στα δημόσια νοσοκομεία (ελλείψεις σε προσωπικό, ιατρικό εξοπλισμό, φάρμακα).
Τις εμπειρίες τους όμως διηγούνται και ασθενείς που θεραπεύτηκαν. Μια νότα ελπίδας, και ταυτόχρονα η καταγραφή μιας νέας συνείδησης που κτίζεται σταδιακά με την αρωγή όλων: του ασθενούς, του ιατρικού προσωπικού, της οικογένειας, των παλιών ή των νέων φίλων στα Κέντρα Ψυχικής Υγείας.
Δείτε το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ.
Ακολουθήστε το WomanToc στο Instagram.
