Έχετε παρατηρήσει ποτέ πως τα κουμπιά στα ανδρικά πουκάμισα βρίσκονται στη δεξιά πλευρά, ενώ στα γυναικεία στην αριστερή; Ίσως να σας φάνηκε απλώς ένα μικρό κατασκευαστικό τρικ ή κάποιο αισθητικό στοιχείο, όμως πίσω από αυτή τη φαινομενικά απλή λεπτομέρεια κρύβεται μια ολόκληρη ιστορική και κοινωνική εξέλιξη που αντανακλά βαθιές διαφορές στην καθημερινότητα, την τάξη και τους ρόλους των φύλων.
Η "γέννηση" του κουμπιού ως πολυτέλεια
Η ιστορία ξεκινά ήδη από τον 13ο αιώνα, όταν τα κουμπιά άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους στα ευρωπαϊκά ρούχα. Δεν ήταν ένα απλό, χρηστικό εξάρτημα όπως σήμερα, αλλά πολυτελές αξεσουάρ, δείγμα υψηλής κοινωνικής θέσης και πλούτου. Τα πρώτα κουμπιά κατασκευάζονταν συχνά από πολύτιμα υλικά όπως φίλντισι, ασήμι ή ακόμα και χρυσό, και χρησίμευαν περισσότερο ως κόσμημα παρά ως μέσο για να συγκρατούν ένα ρούχο.
Οι άνδρες της εποχής ήταν οι πρώτοι που υιοθέτησαν αυτή τη νέα τεχνολογία στα ενδύματά τους. Δεδομένου ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες, τα κουμπιά τοποθετήθηκαν στη δεξιά πλευρά των ανδρικών ενδυμάτων ώστε να είναι πιο εύκολα προσβάσιμα και λειτουργικά όταν οι άνδρες ντύνονταν μόνοι τους —κάτι που θεωρούταν αυτονόητο και φυσιολογικό για τους άνδρες της εποχής.
Η θηλυκή αντίστροφη πορεία
Όταν ήρθε η ώρα να ενταχθούν τα κουμπιά και στα γυναικεία ρούχα, οι σχεδιαστές και ράφτρες της εποχής δεν ακολούθησαν απλώς το πρότυπο των ανδρικών. Η καθημερινότητα των γυναικών, ειδικά των ευγενών και των εύπορων, διέφερε ριζικά. Οι γυναίκες της ανώτερης τάξης δεν ντύνονταν μόνες τους. Αντιθέτως, είχαν προσωπικές υπηρέτριες ή καμαριέρες που τις βοηθούσαν να φορέσουν τα περίπλοκα και συχνά βαριά ενδύματά τους.
Για να διευκολυνθεί αυτή η διαδικασία, τα κουμπιά στα γυναικεία ρούχα τοποθετήθηκαν στην αριστερή πλευρά του ενδύματος. Έτσι, η υπηρέτρια —η οποία στεκόταν απέναντι από την κυρία της— μπορούσε πιο εύκολα να κουμπώσει το ρούχο χρησιμοποιώντας το δικό της δεξί (και κυρίαρχο) χέρι.
Με άλλα λόγια, τα κουμπιά στις γυναίκες τοποθετήθηκαν ανάποδα όχι για τις ίδιες, αλλά για να βολεύουν εκείνους που τις έντυναν!
Παράδοση, ρόλοι και μόδα
Από τότε, η συνήθεια αυτή παρέμεινε. Παρότι στις μέρες μας οι γυναίκες ντύνονται μόνες τους όπως και οι άντρες, οι εταιρείες μόδας συνέχισαν να εφαρμόζουν αυτή τη "αντίστροφη" κουμπωτή τοποθέτηση, ως φόρο τιμής στην παράδοση —ή απλώς επειδή έτσι το περιμένει το καταναλωτικό κοινό. Πλέον αποτελεί σχεδόν "κανόνα" στο σχεδιασμό ρούχων και βοηθά ακόμη και στην αναγνώριση του φύλου του ρούχου μέσα σε ένα κατάστημα.
Επιπλέον, υπάρχουν και ερμηνείες που βλέπουν την κατεύθυνση των κουμπιών ως μέρος της ταυτότητας και των ρόλων των φύλων: ο άνδρας "παίρνει πρωτοβουλία", ντύνεται μόνος, είναι αυτόνομος, ενώ η γυναίκα "δέχεται φροντίδα", χρειάζεται βοήθεια, είναι το αντικείμενο περιποίησης.
Και στην τελευταία στιγμή: Μπορούμε να τα αλλάξουμε;
Με τη σημερινή τάση προς την ουδετερότητα των φύλων στη μόδα, αρκετοί σχεδιαστές έχουν αρχίσει να απομακρύνονται από αυτή την παραδοσιακή κατηγοριοποίηση. Τα unisex ρούχα πολλές φορές έχουν κουμπιά είτε στη μέση, είτε δεν έχουν καθόλου, ή φτιάχνονται με φερμουάρ ή άλλα συστήματα κουμπώματος που δεν δίνουν "φύλο" στο ρούχο. Ωστόσο, η μακραίωνη παράδοση δύσκολα πεθαίνει, και οι περισσότερες μάρκες συνεχίζουν να ακολουθούν αυτό το πρότυπο που γεννήθηκε πριν από σχεδόν 800 χρόνια.
