Υπέροχες παραλίες, μικρά χωριουδάκια –δύο, όλα κι όλα, το λιμάνι και η Χώρα–, λίγα ολόλευκα σπιτάκια και η αίσθηση ότι ναυαγήσατε σε ένα απόμερο νησάκι συντελούν στο να ανάγουμε την Ηρακλειά στην πιο «ερημίτικη» από όλες τις μικρές Κυκλάδες.
Η Ηρακλειά, η οποία αποτελεί έναν εντυπωσιακό ορεινό όγκο με εξαιρετικές παραλίες που προστατεύονται από τους δυνατούς ανέμους χάρη στη γειτνίαση με τα μεγάλα ορεινά νησιά, τη Νάξο και την Ίο, είναι η «άγρια ομορφιά» των Μικρών Κυκλάδων.
Ενταγμένη στο δίκτυο Φύση (Natura) 2000, γοητεύει με την υπέροχη θέα που προσφέρουν τα ορεινά μονοπάτια της, την ποικιλία των ακτών της και τα δικά της, μοναδικά, αξιοθέατα.
Η ζωή στην Ηρακλειά κυλάει σε ήρεμους ρυθμούς, προσφέροντας ηρεμία και ξεκούραση, με πολλές εναλλακτικές προτάσεις για περιπάτους και συναρπαστικές εξερευνήσεις, μπάνιο σε πεντακάθαρες παραλίες, καταδύσεις σε θαυμάσιους βυθούς, αλλά και διασκέδαση στις παραδοσιακές νησιώτικες γιορτές.
Ο μύθος λέει ότι στο ταξίδι της επιστροφής προς την Ιθάκη μετά τη λήξη του Τρωικού Πολέμου, ο Οδυσσέας και το πλήρωμα του καραβιού του πιάστηκαν όμηροι από τον Κύκλωπα Πολύφημο, γιο του Ποσειδώνα, ο οποίος κατοικούσε στη μεγάλη σπηλιά απέναντι από το Σπήλαιο του Αη Γιάννη που βρίσκεται στην Ηρακλειά. Ο Κύκλωπας τούς έκλεισε στο σπήλαιο όπου κρατούσε τα πρόβατά του. Ο Οδυσσέας στην προσπάθειά του να αποδράσει τύφλωσε το μοναδικό μάτι του Πολύφημου και έδωσε εντολή στους άνδρες του που βρίσκονταν μέσα στο Σπήλαιο παρέα με το κοπάδι να κρεμαστούν στις κοιλιές των προβάτων, να βγουν μαζί με αυτά από το σπήλαιο και να τρέξουν στο καράβι τους που ήταν αγκυροβολημένο στον νοτιοδυτικό όρμο της Ηρακλειάς γνωστός ως Αλιμιά. Πράγματι , ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του κατάφεραν να αποδράσουν, ανέβηκαν στο καράβι τους και σήκωσαν τα πανιά να αποπλεύσουν. Όταν το αντιλήφθηκε ο Πολύφημος άρχισε να πετάει τεράστιες πέτρες προς τη θάλασσα για να βουλιάξει το πλοίο του Οδυσσέα. Έτσι σύμφωνα με το μύθο δημιουργήθηκαν κάποια νησάκια της Ηρακλειάς, ο Μικρός και ο Μεγάλος Άβελας ή αλλιώς Αβελονήσια.
Η Ηρακλειά, όπως και οι υπόλοιπες μικρές Κυκλάδες, κατοικήθηκε από την προϊστορική εποχή και διατηρεί το όνομά της από την αρχαιότητα.
Στις θέσεις Κάμπος Αγίου Αθανασίου και Άγιος Μάμας, έχουν βρεθεί λείψανα δύο οικισμών και νεκροταφείου, που ανήκουν στην 3η χιλιετία π.Χ., ενώ στην περιοχή του Κάστρου έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη ιερών της θεάς Τύχης και του Λοφίτου Διός.
Η ακριβής χρονολόγηση του ερειπωμένου φρουρίου που σώζεται σε λόφο στη θέση Κάστρο, δεν έχει αποσαφηνιστεί, ωστόσο στο εσωτερικό του διακρίνονται ίχνη κατοίκησης ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. Στη διάρκεια της οθωμανικής περιόδου, οι κλειστοί και δυσπρόσιτοι ορμίσκοι του νησιού, έγιναν ιδανικά καταφύγια για τους πειρατές, οι δραστηριότητες των οποίων εκείνη την περίοδο καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητα και τις συνήθειες των κατοίκων.
Από τον 16ο αιώνα, η Ηρακλειά υπάγονταν διοικητικά και ιδιοκτησιακά στη Μονή Χοζοβιώτισσας της Αμοργού, που το 1831. Μια θέση στην ιστορία επέτρεψε σε Αμοργιανούς να έρθουν στο νησί, υπογράφοντας μαζί τους συμβόλαιο δεκαετούς διάρκειας με δικαίωμα κατοχής και εκμετάλλευσης της γης και κατανομής των προϊόντων κατά 50%.
Το καθεστώς αυτό με διάφορες διοικητικές αλλαγές κράτησε μέχρι την απαλλοτρίωση των μοναστηριακών περιουσιών από την κυβέρνηση Νικολάου Πλαστήρα, οπότε και δόθηκαν οριστικά στους ενοικιαστές οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αφήνοντας στη μονή όσα χρειάζονταν για τις ανάγκες των μοναχών. Μετά την επανάσταση του 1821 η Ηρακλειά εντάχθηκε στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, όπως και τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων.
Ο ρόλος της Ηρακλειάς στην αντίσταση το 1944 ήταν σημαντικός, καθώς υπήρχε στο νησί ασύρματος που μετέφερε μηνύματα για τις κινήσεις των Γερμανών προς τις συμμαχικές δυνάμεις.
Ο Πάππας με ύψος 420 μέτρα είναι το ψηλότερο σημείο της Ηρακλειάς. Από τον Πάππα κανείς απολαμβάνει τη θέα όλων των γειτονικών νησιών και σε καλές μέρες φαίνεται ακόμη και η Κρήτη. Από τον Πάππα μπορεί κανείς να παρατηρήσει και τα εντυπωσιακά άγρια πουλιά κάποια από τα οποία φωλιάζουν στο νησί.
Η επίσκεψη στο Σπήλαιο του Αη Γιάννη είναι μια αποκάλυψη. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα σπήλαια των Κυκλάδων, με πλουσιότατο και εντυπωσιακό σταλακτιτικό στολισμό που συμπεριλαμβάνει και το ‘’σπηλαιόγαλα’’ (σπάνια σταλαγμιτική ύλη σε υδαρή κατάσταση). Ογκώδεις σταλαγμίτες καθώς και κολώνες σε υπέροχα συμπλέγματα με σταλαγμίτες σε ιδιόμορφα σχήματα συνθέτουν το στολισμό του πρώτου θαλάμου του σπηλαίου. Το σπήλαιο βρίσκεται σε περίβλεπτη θέση με θέα προς τη θάλασσα και απέχει από αυτή μισή ώρα.
Λέγεται ότι ένας βοσκός είχε προφυλαχθεί από καταιγίδα στην περιοχή και όταν γύρισε στο χωριό ήταν αποτυπωμένη η μορφή του Αη Γιάννη στην πλάτη του πουκαμίσου που φόραγε. Έτσι πήγαν στο σπήλαιο και βρήκαν την εικόνα του Αη Γιάννη του Πρόδρομου μέσα και έκτοτε τιμάται η μνήμη του με την τέλεση των εσπερινών στην μεγάλη αίθουσα του σπηλαίου κάθε 28 Αυγούστου, παραμονή της εορτής του Αγίου.
Στον όρμο Αλιμιά, στο νοτιοδυτικό άκρο της Ηρακλειάς, σε βάθος όχι παραπάνω από 9 μέτρα βρίσκεται το «κουφάρι» ενός γερμανικού υδροπλάνου τύπου ARADO AR196 που καταρρίφθηκε στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Ηρακλειά και στην Ίο κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου.
Την ημέρα εκείνοι οι κάτοικοι του χωριού Παναγία παρακολούθησαν μια φοβερή μάχη ανάμεσα σε βρετανικά αεροσκάφη και μιας γερμανικής νηοπομπής που περνούσε κοντά στην Ηρακλειά. Το υδροπλάνο καταρρίφθηκε αλλά το πλήρωμά του διασώθηκε. Αφού έπλευσε για λίγη ώρα ακυβέρνητο, οι Ηρακλειανοί που το έβλεπαν, το παρακολούθησαν να βυθίζεται.
Μετά από καιρό, το υδροπλάνο πιάστηκε στην τράτα ενός ψαρά, ο οποίος το απελευθέρωσε στην περιοχή του όρμου Αλιμιά, πολύ κοντά στην παραλία όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. Η θέση του υδροπλάνου καταδεικνύεται από μια σημαδούρα οπότε ο επισκέπτης που θέλει να το παρατηρήσει μπορεί να το βρει πολύ εύκολα.
Με καλό καιρό το υδροπλάνο φαίνεται και από την επιφάνεια της θάλασσας. Μετά από τόσα χρόνια γύρω από το αεροπλάνο έχει σχηματιστεί ένας ιδιαίτερος βιότοπος, όπου κατοικούν αρκετά θαλάσσια είδη.
Οι παραλίες της Ηρακλειάς ικανοποιούν κάθε γούστο. Αν προτιμάτε τις αμμουδερές κολυμπήστε στον Άγιο Γεώργιο, στο Λιβάδι, στη Βορεινή Σπηλιά και στην Αλιμιά. Στην τελευταία θα φθάσετε με καΐκι. Βοτσαλωτές είναι οι παραλίες Τουρκοπήγαδο, Αμμούδι του Μέριχα και Καρβουνόλακος ενώ βραχώδεις ο Ξυλομπάτης, η Βάλα και ο Κάβος.
Δείτε ένα βίντεο:
